(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)
Bjelaja Zerkov
Z Wiki.Meteoritica.pl
„…kamienista massa do 20. funt: ważyć mogąca…”
Bjelaja Zerkov → | |
Spadek | |
Lokalizacja | Biała Cerkiew, Ukraina |
Położenie[1] | 49°47'N, 30°11'E |
Data | 15 stycznia 1796 r.[2] (piątek) |
Uwagi | w innych źródłach są różne daty; masa spadłego okazu wynosiła 9,2 kg[3] |
Charakterystyka | |
Typ | chondryt zwyczajny H6 |
Masa | 1826 g[4] |
Liczba okazów | jeden okaz |
Meteoritical Bulletin Database | |
Synonimy → | |
w NHM Cat: Belaia Tserkov, Belaja Zerkov, Belaja Zerkow, Belaja-Zerkov, Bialacerkiew, Kiev; w MetBase: Bjelaja-Zerkov; po rosyjsku: Белая Церковь; po ukraińsku: Біла Церква; po polsku: Białacerkiew, Biała Cerkiew |
Spadek meteorytu na Ukrainie. Data spadku jest różnie podawana w różnych źródłach, ale na pewno było to zimą.
Według Jerzego Pokrzywnickiego najstarszym i najbardziej wiarygodnym źródłem informacji o spadku była publikacja Karola Kortuma z 1805 roku. Tam też oprócz opisu okoliczności spadku i wyników analizy fragmentu znajduje się informacja, że spadły okaz ważył 20 funtów (wg Pokrzywnickiego 9,2 kg, ale jeśli były to funty rosyjskie, to daje nieco ponad 8 kg) oraz, że został on rozbity przez okolicznych mieszkańców.
Data spadku
W różnych źródłach podawane są różne daty spadku. W Meteoritical Bulletin, u Заварицний (1952) i u Stoikowitza (1809) jest data 15 stycznia 1796 roku (piątek), według katalogu meteorytów Krinova (1976) i rosyjskiej Wikipedii, było to 14 stycznia 1796 roku (czwartek). Natomiast w Słowniku Gograficznym… Chlebowskiego[5] data spadku to 12 stycznia[6]. Być może chodzi o datę znalezienia (обнаружен, найден), a nie samego spadku? Natomiast u Juliana Siemaszko (1891) jest 16 stycznia 1796 roku.
Szczegółową analizę daty spadku przeprowadził Pokrzywnicki (1959). Oparł się on na relacji Czackiego cytowanej u Kortuma (1805) i doszedł do wniosku, że spadek miał miejsce 14 stycznia 1797 roku (sobota) (wg Kortuma 3 stycznia 1797 roku wg kalendarza juliańskiego (starego stylu)). Taką datę podaje również ukraińska Wikipedia.
Pokrzywnicki (1959) w swej pracy oprócz dociekań dotyczących rzeczywistej daty spadku (jego argumentacja jest przekonująca), omawia artykuł Kortuma (1805) oraz wyniki jego analiz chemicznych (niestety myli grany z gramami). Opisuje też okoliczności spadku opierając się na skąpych źródłach dotyczących meteorytu Bjelaja Zerkov.[7] Przytacza również wyniki badań współczesnych oraz zestawia kolekcje, w których znajdowały się fragmenty tego meteorytu.
Opis spadku i wynik analiz według Kortuma (1805). Warto zacytować cały fragment artykułu poświęcony temu meteorytowi, ze względu na szczegółowy opis zastosowanych przez Kortuma „technik analitycznych”, które nawet dziś mogą wzbudzić pewien podziw, a jednocześnie ukazują kompletny brak metodyki (pisownia oryginalna):
(…) Tém ważnieyszą byłoby rzeczą, gdyby wiadomość o spadku Aerolitów na Ukrainie w roku 1797. miała cechę niezaprzeczoney oczywistości. O tém następuiącą od zacnego kollegi JP. T. Czackiego powziąłem wiadomość:
„Dwarazy ile wiemy, powietrzne kamienie w południowych prowincyach Polski spadły; ieden w Oleszkowcach o mil dwie od Owrucza[8], drugi we wsi Błocińce o milę od Białey Cerkwi.
W R. 1770. w zimie spadła w Oleszkowcach massa płynna[8], która po nieiakim czasie skamieniała. Widzący ią zapewniaią, iż miała drobne ziarnka, i podobną była kamieniowi pod Białą Cerkwią spadłemu. Jedna część tego kamienia odesłana do katedry Zytomierskiey, zaginęła, druga przy kościele parafiialnym w Wielednikach złożona za wystawieniem nowey Świątyni, podobnemuż podpadła losowi. Niedbałość i lekceważenie zatraciły tę pamiątkę: wszelkie starania o odzyskanie iakiegokolwiek ułomku, były bezskuteczne. Stawieni przed komissyą ludzie wyznali, iż lud prosty obmywał ten kamień i teyże wodzie leczenie febry przypisował: obywatele i dawni posiadacze Wielednik, zgodnie tę powieść twierdzili. ,
„W roku 1797. 3go Stycznia[9] we wsi Błocińcach, mila od Białey Cerkwi, podczas tęgiego mrozu, z chmury na nadgłowniku będącey spadła w bliskości budowli ekonom: kamienista massa do 20. funt: ważyć mogąca. W pobliższey wiosce spostrzeżono wychodzącą z tey chmury światłość. Ta massa czy miała zapach siarczany, lub inny, o tém żadney wiadomości powziąć nie można było; w śniegu znaczne wydawała sycenie: rządca wsi, kapłan i lud przytomny, nie śmieli się do niey zbliżyć. Ośmielony ieden włościan gdy się zbliżył, znalazł ią mocno rozgrzaną, dymiącą się, i tak miękką, iż ią uderzeniem drąga na dwie przywiększe części i wiele małych ułomków rodzielił. Urzędnicy Rossyyscy zebrawszy szczegóły od różnych zaprzysięgłych osob, mogących dadź świadectwo, iż go widzieli lub o nim co słyszeli, zapisali protokuł; i ten wraz z kawałkiem kamienia do Petersburga odesłali (z).,,
__________
- (z) Na sessyi 11. Febr. 1804. Akademii Petersburgskiey poddno przez prezyduiącego JP. Nowosilców, kamień meteoryczny, iako spadły w roku 1796. pod Charkowem (Jntelligenzblat Nro 79. zur allgemeinen litteratur Zeitung 1804.)
Rzecz tę miano wówczas za iednę z dziennych powieści, które dla zabaw wynalezione, szybko a koleyno iedne po drugich następuią. Pisma też publiczne żadney wzmianki o tém zdarzeniu nie uczyniły.
Teraz gdy badacze w gruntownieyszym względzie uważaią te kamieniste deszcze, przeto z tém milszą chęcią przyszło mi wniśdź w rozbiór składów wyżey wzmiankowanego kamienia na Ukrainie spaśdź mianego, żem go kawałeczek pozyskał od iednego z członków zgromadzenia JP Krusińskiego.
Wyznaię, iż w niemałe wpadłem zadumienie, gdy za pierwszym rzutem oka, znalazłem wielkie podobieństwo tego meteorycznego Ukraińskiego kamienia, z kamieńmi pod l' Aigle we Francyi spadłemi[10], których nieco wprzód dwa roztrząsałem.[11]
Co do Ukraińskiey massy, iestto mały, niekształtny ułamek, ważący 187. granów[12], z ostremi, lecz iuż stępionemi kątami, prawie podobny do kamienia piaskowego, albo raczey do cegły farby popielatey: odłamanie iego iest chropawe z wielą plamkami rdzy żelazney, i z małemi srebrzystą farbą połyskuiącemi pirytu ziarnkami, z których większa część przez drobnowidz[13] dostrzegana, listkową tkaninę okazuie. Na iedném mieyscu iego powierzchni, znayduie się małe czarne, i pozór węgla kamiennego maiące znamie (a).
Ciężkość iego gatunkowa iest 3,363. zaczém mnieysza nieco od ciężkości owych dwóch kamieni z l' Aigle, z których ciężar iednego 3,584. drugiego 3,626. Pokazał się także bydź twardszym nieco od tych; dały się iednak odłupane kawałki utłuc w mozdzierzu agatowym na drobny proszek żółto szarawey farby, który iak ziemia krzemiena, ostro się w palcach rozcierał. Magnes odłączał od tego proszku wiele żelaza.
Kamień wspomniony przyciąga obadwa bieguny igły magnesowey równo mocno do siebie; nie ma przeto żadney polarności własney. Kilka drobnych ziarn pyritów z massy wydobytych, zostały także u Magnesu zawieszonemi, w czém się różnią od zwyczaynych żółtych pyrytów żelaznych, nie maiących téy własności (b).
Ten kamień o stal uderzony, nie wydaie iskier, lecz rysuie białe śkło.
Nie przyczepia się do warg, i obwiedziony parą, nie wydaie z siebie zapachu gliny. Na ięzykn nie wznieca żadnego smaku, tylko uczucie zimna, iak kwarc. Jskra elektryczna przez iego powierzchnią przepuszczona, wznieca na niey żywą 10. minut trwaiącą, farby pomarańczowey, fosforyczną iasność; ta zostawia po sobie czarny ślad, wydobywaiąc z niego mocny zapach gazu wodorodnego siarczystego , który czerni srebro.
__________
- (a) Naywieksze podobieństwo kamień ten Białocerkiewski ma do Smirglu (ferrum Smiris Wallerii). Znalazłem pomiędzy tym, exemplarze tey samey ciężkości gatunkowey 3,363. Bywaią w nim, lubo rzadko, pyrity, zawsze iest magnetyczny. Gatunki są twardsze i miększe , koloru różnego.
- (b) Pyrity magnetyczne żelaza bywaią nayczęściéy koloru czerwonawego.
Kwas solny nie niszczy ślniącego się glansu cząstek pirytycznych, lecz to sprawia kwas saletrzany. Ostatni zostawia po sobie brunatną rdzy plamę, oxyduiąc niewidoczne po massie kamienia rozrzucone cząstki żelaza.
Ten kamień włożony w wodę, wydaie na wzór Pumexu pasmo małych bulek powietrza: te gdy doszły do powierzchni wody, od brzegów śkła przyciągnionemi zostały.
Proszek tego kamienia na żarzące węgle wrzucony, nie wydał zapachu czosnkowego; równie blacha miedziana nad nim trzymana, nie zmieniała farby na białą. Stąd wniosek, że białawe pyryty w nim są ziarnami żelaznego pyrytu, nie zaś arszenikalnego, do którego z pozoru bardzo podobne.
Działanie kwasu solnego na proszek, pokazało się bydź dosyć znaczne; Oprócz gazu wodorodnego siarczystego, oddziela od niego nieco siarki.
Połowa proszku kamiennego została się nie rozpuszczona. Przy wyparowaniu, solucya zbiega się nakształt galarety; ta, gdy na nię pewna ilość wody była nalaną, podzieliła się na białe drobne łuszczki, na które wlany kwas saletrzany, żadnego więcey działania nie wywierał.
Znaczne są wprawdzie niektóre rozpuszczenia kamienne w kwasach, które nabywaią kształtu galarety.
Zeolit np. także podług doświadczeń Vauquelina[14], niektóre złączenia Krzemionki z Barytą; lecz kwas siarczany nie odłączał z rozwiązania kamienia Ukrainskiego żadnego siarczanego Barytu (sulfate de Barite); podobnież nie można było odkryć żadnego śladu wapienney ziemi, przez nalanie kwasu cukrzanego.
Potaż kaustyczny precypitował cokolwiek magnezyi, Occian potażu (tartrite de potasse) nie pokazał naymnieyszego śladu glinki.
Prussian potażu (Prussiate de potasse, Lixivium sanguinis) , działał na żelazo w solucyi daleko mocniey, niż finktura galasu, i wydał znaczną ilość bardzo czystego Prussianu żelaznego (Prussiate de fer).
Część proszku kamiennego nie rozpuszczona w kwasie solnym, gdy nalana była kwasem saletrzanym, nie udzielała rozpuszczenia farby zieloney; zaczém w niém nie było Niklu.
Podobnież Ammoniak kaustyczny, żadnego śladu miedzi nie odkrył.
Reszta proszku kamiennego topiona z solą, za pomoc rurki złotniczey na węglu, nie wydała śkła czystego, tylko żużel czarno brunatny, kruchy, dziurkowaty, nie daiący żadnego więcey znaku magnetyzmu.
Rozbiór w ogólności tego kamienia, dał następuiący wypadek:
- Krzemienney ziemi - - 60
- Magnezyi - - - 10
- Żelaza - - - - 20
- Siarki - - - 7
- Nieznaiomey reszty - 3
- ___
- 100.
Pisano pierwszych dni Kwietnia roku 1805.
- Karol Kortum.
Kolekcje
W światowych zbiorach zachowało się tylko niecałe 2 kg. Według źródeł pierwotna masa spadłego okazu wynosiła 9,2 kg.[3]
Największy fragment (~1,35 kg) masy głównej meteorytu Biała Cierkiew znajduje się w zbiorach muzeum geologicznego Ukraińskiej Akademii Nauk w Kijowie.
Fragmenty meteorytu Bjelaja Zerkov w największych kolekcjach:
Zbiór waga fragmentów
(Koblitz MetBase)uwagi Kiev, Geol. Mus. Ukraine 1327 g main mass[15]; wg Явнель (1986) okaz ma 1350nbsp;g Vienna, Naturhist. Mus. 118 g fotografia w Koblitz MetBase Tallinn, Geol. Inst. Acad. Sci. 90 g (Geoscience collections of Estonia: record, brak fotografii!) Budapest, Nat. Mus. 87 g Paris, Mus. d'Hist. Nat. 72 g (…) Calcutta, Mus. Geol. Surv. India 5 g 5,1 g (Sen Gupta et al. 1982)
Brak w zbiorach polskich.
Meteoryt ten znalazł się w przygotowywanej przez Jerzego Pokrzywnickiego monografii polskich meteorytów o roboczym tytule Kosmolityka (Kosiński 2012).
Źródła
Stoikowitz (1809) (s. 307)
Chladni (1819) (s. 264)
Greg (1861)
Year. Day of month. Locality. Size or weight. Direction. Duration; rate; hour; Remarks, &c. 1796.* Jan. 4 Bielaja, Zerkwa, Russia … … … Stone-fall; several.
Kesselmeyer (1861) (s. 372, 423)
5. 1796 4. Jan. Belaja-Zerkwa (Biala-Cerkow, Weissekirchen). Gouv. Kiew 49°50'N. 30°6'O. G.31.1809.307.[16]
419. 5 1796. 4. Jan. Belaja-Zerkwa (Weissekirchen); Gouv. Kiew Russland 49°50'N.
30°6'O.C. 264.[17] 1 grosser feuriger Stein im geschmolzenen Zustand.
Buchner (1861)
Belaja Zerkwa, Russland, 1796, Jan. 4.
VMag. 8.[11] GA. 31, 307.[18] 50, 252.[19] BdM, 161.[20] PA. Ergb. 4, 416.[21] CFM. 41, 264.[17] K. 3. 277.[22] Ar. 4, 195.[23] Ha. 63.[24]
- Rozwinięcia skrótów → patrz Bibliografia/Buchner Otto
Lokalizacja
(B) Błoszczyńce
współrzędne wg innych autorów
* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki
Biała Cerkiew (ros. Белая Церковь, ukr. Біла Церква).
Wieś Błoszczyńce (ang. Bloshchyntsi, ros. Блощинцы, ukr. Блощинці) około 16 km na wschód od Białej Cerkwi.
- Wieś Błoszczyńce (Bołszczyńce)
W Słowniku Geograficznym… Chlebowskiego[5] jest wzmianka, że we wsi Błoszczyńce nad rzeką Uziną, 1 stycznia 1796 roku[6] spadł wielki aerolit, przechowywany później w zbiorach akademii wileńskiej[25]. Meteoryt otrzymał nazwę Biała Cerkiew zgodnie z obowiązująca wówczas zasadą, że nazwę nadaje się od nazwy najbliższego punktu pocztowego, więc za Chlebowskim – st. poczt. Białacerkiew.
Mapy
Galerie
Bibliografia
- Bayer Julian, (1868), Pogadanki astronomiczne. Wydanie nowe pomnożone, W Drukarni K. Kowalewskiego, Warszawa 1868, 1869.[26] Plik wLib; plik jLib.
- Bieliński Józef, (1899-1900), Uniwersytet Wileński (1579-1831), tomy 1 i 2, Kraków 1899-1900, (s. 155, tom 1).[27] Plik dLib (tom 1), dLib (tom 2).
- Bigot de Morogues Pierre-Marie Sébastien, (1812), Mémoire historique et physique sur les chutes des pierres tombées sur la surface de la Terre à diverses époques, Orléans 1812, ss. 360, (s. 161).[28] Plik PDF; plik hPDF; plik DjVu.
- Biot Jean-Baptiste, (1803), Relation d'un voyage fait dans le département de l'Orne, Pour constater la réalité d'un météore observé à l'Aigle le 6 floréal an 11[29], Paris, 1803, ss. 47.[10][30] Plik DjVu.
- Boguslawski Georg von, (1854a), Zehnter Nachtrag zu Chladni's Verzeichnisse der Feuermeteore und herabgefallenen Massen (Wien 1819) (Schluss von S. 155.), Annalen der Physik, IV, 90 uzupeł. (ergänzungsband), 1854, s. 353-456, (s. 416). Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- Buchner Otto, (1861), Versuch eines Quellenverzeichnisses zur Literatur über Meteoriten, w: Broenner Heinrich L., Abhandlungen, herausegeben von der Senckenburgischen naturforschenden gesellschaft, Bd. 3, Frankfurt a.M. 1859-1861, s. 455-482. Plik PDF; plik DjVu.
- Chladni Ernst F.F., (1815a), Neues Verzeichniss der herabgefallenen Stein- und Eisenmassen, in chronologischer Ordnung, Annalen der Physik, 20, Bd. 50, 1815, s. 225-256, (s. 252). Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl; plik GIF.
- Chladni Ernst F.F., (1819), Ueber Feuer-Meteore, und über die mit denselben herabgefallenen Massen (O ognistych meteorach i o masach spadających z nimi) (Nebst zehn Steindrucktafeln und deren Erklärung von Carl von Schreibers), Wien 1819, ss. 434, (s. 264).[31][32] Plik PDF[33]; plik GoogleBooks; plik doi.
- Chlebowski Bronisław, Sulimierski Filip, Walewski Władysław, et al., (1880-1902), Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tomy I-XV, Warszawa 1880-1902, (s. 504, tom I, cz. 1 i s. 165, tom XV, cz. 1). Pliki PDF.
- Chrzanowski Wojciech, (1859), Karta dawnéj Polski z przyległémi okolicami krajów sąsiednich według nowszych materyałów na 1:300000, Paryż 1859. Plik dLib; plik eUWr.
- Greg R. Philips, Esq., F.G.S., (1861), A Catalogue of Meteorites and Fireballs, from A.D. 2 to A.D. 1860[34], Report of the British Association for the Advancement of Science (B.A.A.S.), 30th Meeting (1860), London 1861, s. 48-120.[35] Źródło: MeteoriteHistory.info; plik DjVu; plik PDF; wersja full-HTML (h) (str. tytułowa).
- Harris Elijah Paddock, (1859), The Chemical Constitution and Chronological Arrangement of Meteorites, Göttingen 1859, ss. 132, (s. 63).[36] Plik hPDF; plik PDF.
- Яковицкий Игнатий, (1836), Систематическая опись минералогического Кабинета Виленского Университета, Вильно 1836.[37]
- Kämtz Ludwig Friedrich, (1836), Lehrbuch der Meteorologie. Dritter Band, Halle, 1836, (s. 277). O bolidach. Plik PDF.
- Kesselmeyer Paul August, (1861), Ueber den Ursprung der Meteorsteine. Tafel XII-XIV., w: Broenner Heinrich L., Abhandlungen, herausegeben von der Senckenburgischen naturforschenden gesellschaft, Bd. 3, Frankfurt a.M. 1859-1861, s. 313-454, (s. 372, 423). Plik PDF; plik DjVu.
- Koblitz Jörn, MetBase. Meteorite Data Retrieval Software, Version 7.3 (CD-ROM), Ritterhude, Germany 1994-2012. MetBase.
- Kortum Karol Ludwik, (1804a), Auszug eines Briefes des Herrn Banquier Kortum an den Herausgeber, Bemerkungen über die meteorischen Steine betreffend, Magazin für den neuesten Zustand der Naturkunde, 8, 1804, s. 3-6.[38] Plik PDF.
- Kortum Karol Ludwik, (1804b), Beschreibung zweier Steine, die in Frankreich im Department de l'Orne bei l'Aigle, den 26. April 1803 (6. Floreal an XII.) aus der Luft gefallen sein sollen, Magazin für den neuesten Zustand der Naturkunde, 8, 1804, s. 7-13.[10] Plik PDF.
- Kortum Karol Ludwik, (1805), Uwagi nad kamieniami meteorycznemi, z przyłączonym opisem kamienia, który spaśdź miał na Ukrainie pod Białocerkwią. w Roku 1797, Nowy Pamiętnik Warszawski, seria nowa, tom 18, nr 54, 1805, s. 336–354.[39] Plik eLib.
- Kosiński Janusz W., (2012), Program działań na rzecz polskiej meteorytyki i „Kosmolityka” Jerzego Pokrzywnickiego[40] (The programme of workings on the thing of the Polish meteoritics and monograph „Kosmolityka” by Jerzy Pokrzywnicki), Acta Soc. Metheor. Polon., 3, 2012, s. 39-47.[41] Plik ASMP.
- Кринов Евгений Л., (1976), Краткий каталог метеоритов СССР на 1 января 1976, Метеоритика (Meteoritika), vol. XXXV, 1976.
- Morozewicz Józef, (1931), Części składowe meteorytów i Wykaz meteorytów spadłych na historycznych ziemiach polskich, w: Tschermak G., Becke F., Podręcznik mineralogji, wydanie polskie, Warszawa 1931, s. 806-816. Tam lista polskich meteorytów z uwzględnieniem granic przedrozbiorowych. Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- Pokrzywnicki Jerzy, (1959), Meteoryt Biała Cerkiew, Acta Geophys. Polon., vol. VII, nr 1, 1959, s. 72-82. Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- Stoikowitz A. (Стойкович Афанасий Иванович), (1809), Nachrichten von mehreren russischen Luftsteinen, besonders von denen, dle am 1. Octob. 1787 im Gouvernement von Charkow herabgefallen find, Annalen der Physik, 1, Bd. 31, 1809, s. 305-322, (s. 307).[42][43][44] Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- Wülfing Ernst Anton von, (1897), Die Meteoriten in Sammlungen und ihre Literatur. Nebst einem versuch den tauschwert der meteoriten zu bestimmen (Meteorites in Collections and Their Literature. Including An Attempt To Determine The Exchange Value Of Meteorites), Verlag der H. Laupp'schen Buchhandlung, Tübingen 1897, (s. 33-34).[45][46][47] Plik GIF; plik Internet Archive; plik GoogleBooks.
- Записки Всесоюзного минералогического общества (?), seria 2, 1, 1866, s. 250-255.[37]
Przypisy
Zobacz również
- meteoryt Owrucz
- Dawne jednostki miar i wag
Linki zewnętrzne
- Meteoritical Bulletin Database (MBD) – meteoryt Bjelaja Zerkov
- Encyclopedia of Meteorites (EoM) – meteoryt Bjelaja Zerkov
- Vernadsky Institute of Geochemistry and Analytical Chemistry of Russian Academу of Sciences (The Laboratory of Meteoritics; Moscow, Vernadsky Inst. Geochem.) – Институт геохимии и аналитической химии им. В.И. Вернадского Российской академии наук (Лаборатория метеоритики), ГЕОХИ РАН ● Белая Церковь ● [katalog → Явнель (1986)] (fotografia fragmentu)
- meteorite.narodu.ru – Каталог метеоритов России и стран бывшего СССР
- Uniwersytet w Tartu, Estonia (University of Tartu, Estonia; Tallinn, Geol. Inst. Acad. Sci.) – Tartu Ülikool, Eesti ● Tartu Ülikooli loodusmuuseum ja botaanikaaed – Natural History Museum and Botanical Garden ● Geoscience collections of Estonia (search meteorite) ● [katalogi → Levinson-Lessing (1897); Tiirmaa (1983); Tiirmaa (1994)]
- Geological Survey of India, Calcutta (भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण, कोलकाता; Calcutta, Mus. Geol. Surv. India) – VirtualMuseum ● [katalog → Sen Gupta et al. (1982)]
- Wikipedia (RU) – Белая Церковь (метеорит)
- Wikipedia (UK) – Біла Церква (метеорит)
Co jeszcze na stronę? (What else to supplement?) (poszukać, uzupełnić …) |
- Записки Всесоюзного минералогического общества; Яковицкий Игнатий