(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)
Lenarto
Z Wiki.Meteoritica.pl
Przypadkowe znalezisko w Lenartovskim Lesie
Lenarto → | |
![]() Lenartovski Les
(źródło: III. vojenské mapování - Františko-josefské) | |
Znalezisko | |
Lokalizacja | powiat Bardiów, Słowacja |
Położenie[1] | 49°18'N, 21°41'E |
Data | październik 1814 r. |
Uwagi | znaleziony wysoko w górach na skalnej półce |
Charakterystyka | |
Typ | żelazny, IIIAB (Om, 1,2mm) |
Masa | ~108,5 kg |
Liczba okazów | jeden okaz |
Meteoritical Bulletin Database | |
Synonimy → | |
w NHM Cat: Lenarco, Lenartov, Lenartow, Polen, Saros; u Pokrzywnickiego: Lenartów; po węgiersku: Lénártó, Sáros |
Znalezisko z 1814 roku na terenie obecnej Słowacji (iron, IIIAB). Pokrzywnicki (1964) zaliczył go do meteorytów polskich zapewne ze względu na synonim Polen?
W końcu października 1814 roku w lesie zwanym Lenartówka[2] nieopodal wsi Lenartov, owczarz pragnący ugasić w źródle pragnienie przypadkowo znalazł pod ściółką leśną bryłę żelazną o wadze 194 funtów (ponad 100 kg). Wokół tego znaleziska funkcjonuje wiele fałszywych informacji i interpretacji. Najbliższa prawdzie zdaje się być relacja zamieszczona w Literackiej Gazecie Halskiej, która została sporządzona w następnym roku (pełna treść artykułu poniżej).
Masa główna znajduje się w Muzeum Historii Naturalnej w Budapeszcie, największy fragment ma masę 73,620 kg (wymiary 460×350×90 mm)[3].
Lenarto wg Literackiej Gazety Halskiej
Artykuł z Literackiej Gazety Halskiej nr 243 z 1815 roku o meteorycie Lenarto, który odnalazła Magdalena Pilska-Piotrowska.
- Przedruk artykułu znajduje się w kwartalniku Meteoryt nr 1 z 2011 roku (pisownia oryginalna)
Wiadomość o nowo odkrytey bryle żelaza rodzimego meteorycznego, wyięta z Nru 243. 1815 r. gazety powszechnéy literackiéy Halskiey
We wsi Lenarto, leżącéy w Hrabstwie Scharos półtory mili[4] od Bardyowa[5], na granicy Galicyi, znaleziono przypadkiem ku końcowi Października, 1814, w lesie zwanym Lenartówka[2], wielką dwa prawie cetnary (194 funtów) ważącą bryłę rodzimego metalu. Owczarz któremu winniśmy to odkrycie, chcąc z źrzódła pragnienie ugasić, porzucił przy niém swoię motykę, która na ową massę padłszy, nadzwyczaynie głośny dźwięk wydała. Po odgarnięciu suchego liścia pod którym ta massa była ukryta, zdawało się owczarzowi na pierwsze weyrzenie, że bryłę srebra znalazł, i przywiózł ią z iednym ze swoich znaiomych, który właśnie po drzewo przyiechał na lekkim wozie, wieczorem od wsi Lenarto. Wieśniacy wnet poznali że znaleziony metal nie jest srebrem, a że go także za niezdatny do ulania dzwonu uznano, zupełnie go zaniechali. Odkrycie to nie długo zostało tajemnicą. Pleban mieyscowy doniósł o niém dziedzicowi, a tak radzca nadworny Józef de Kappi całkowitą tę bryłę wziął do siebie, wynagrodziwszy wieśniaków. Że na pozór zdawała się bydź owa znaleziona bryła, żelazem laném pospolitém czyli surowcém, chciał ieszcze właściciel zdania professora M. Sennowitz[6] w Preszowie (Eperies) bardzo biegłego mineraloga, w téy mierze zasiągnąć, i posłał ią w całości do Preszowa. „Po ściśleyszém badaniu (powiada professor Sennowitz w osobno wyszłém doniesieniu) uznałem tego pięknego pożądanego przychodnia za rodzime żelazo, i natychmiast radziłem właścicielowi, aby iedną połowę Muzeum narodowemu węgierskiemu, iako dar patryotyczny ofiarował. Dziedzic nie tylko pokazał się do tego skłonnym, ale nadto uczynił zaraz przygotowanie do odszczypania kilku małych kawałków, używszy do tego kowali i iednego tuteyszego maystra ślusarskiego; nie dopięliśmy przecie naszego celu; prawie cztérogodzinna nadaremna praca, i przytępienie wszystkich umyślnie do tego sporządzonych narzędzi, dłut zaostrzonych i hartowanych, było niepomyślnym tego wypadkiem. Dziedzic zostawił mi przeto całkowitą sztukę, z tém wyraźném oświadczeniem: że połowę przeznacza dla Muzeum narodowego węgierskiego w Pest; iedną część drugiéy połowy zachowuje sobie na pamiątkę; pozostałą mnieyszą część zostawia dla mnie i dla iednego z moich przyiaciół trudniącego się mineralogiią. Natychmiast wziąłem się do podzielenia téy massy. Kilka sposobów doświadczanych nie udało się. Użycie sprężyn zégarkowych angielskich szło wprawdzie bardzo oporem, iednakże ieszcze naypomyślniéy. Każdą piłkę, których dla odmiany kilka mieliśmy, co dwie godziny ostrzéć trzeba było. Codziennie cztéry do pięciu godzin nad niém pracowano, pięć sprężyn angielskich złamano i dopiero po 29 dniach zakończyłem tę herkulesową (14. calową) pracę."
Cechy gatunkowe ogólne tego rodzimego żelaza, są podług Pana Sennowitz następuiące[6]: „Wewnątrz iest koloru stalowo-szarego, iasnego, który się zupełnie do srebrzysto-białego zbliża; zewnątrz iest małą ilością ciemnobrunatnéy rdzy powleczone. Cała bryła ma postać niekształtną, płaskawą i iak-by zgniecioną; zdaie się nie bydź złożoną z gałęzi, ale raczéy z blaszek przerosłych. Powierzchnia iest nieco twardą skorupą pokryta, chropowata, nierówna, i ma rozmaite większe i mnieysze wklęsłości i do roślin podobne wyciski[7]. Głębszych wydrążeń czyli komórek na całéy massie trzy się znayduie, te są próżne i małemi ziarnkami oliwinu (iak żelazo rodzime syberyyskie) wypełnione*. Jest białe, błyszczące i podobne na płaszczyznach powstałych z przerznięcia zwierciadłu polerowanemu. Twarde, bardzo zbite, odłamu haczykowego formuiącego grube, większe i mnieysze ostrza. Bardzo ciągłe i miękkie, gietkie, i w małych ułamkach daie się na zimno pod młotem bez wielkiéy trudności płaszczyć. Roztwór iego w kwasie saletrowym iest koloru iasnego szmaragdowego. Jest przyciągany od magnesu. Bardzo trudno łamliwy. Bardzo ciężki, i dźwięku głośnego przyiemnego."
Dr. De Tehel przełożony nad zbiorem historyi naturalnéy narodowego muzeum w Pest, opisuie go w liście do Pułkownika de Tichavszky w Wiedniu, umieszczonym w Andrégo Hesperus na miesiąc Luty 1815 iak następuie[8]: „Kawał od téy bryły odcięty iuż się tu znayduie, i iest widocznie żelazem meteoryczném, ścisłą massą. Powierzchnia po większéy części krystalizowana w tabliczki romboidalne. Powłoka z brunatno-czarnego niedokwasu żelaza. Na świeżem złamaniu blask ma wielki metaliczny. Kolor ze stalowo-szarego wpada w srebrzysto-biały. Odłam zbity, haczykowy; iest miękkie, daie się kraiać. Giętki, daie się kuć, ani pękaiąc, ani się łupiąc pod młotem. Działa doskonale na magnes. To tymczasem, ciężkość gatunkową i rozkład chemiczny późniéy podam."
Aby się zupełnie przekonać że Lenartowskie żelazo iest istotnie rodzime, posłał Pan Sennowitz dla rozebrania chemicznego kawałek doktorowi medycyny i professorowi chemii i botaniki przy uniwersytecie w Pest J. de Schuster, a drugi chemikowi niemieckiemu Gehlen, który teraz nie dawno umarł. Od żadnego nie otrzymał dotąd rozbioru chemicznego, pierwszy iednak iuż uznał Lenartowską bryłę żelaza za rodzimą. Pan Sennowitz uważa tę rodzimą żelaza massę za płód gór karpackich, i sądzi że powódź wielka od 24 do 26 Sierpnia 1815 trwaiąca, sprowadziła ią z wyższych gór na przechodowe pokłady gdzie ią znaleziono. Jednakże naypewniéy iest to żelazo meteoryczne iak massa 1600 funtów ważąca przez Pana Pallas przy końcu 18. wieku (1772 roku) w Syberyi między Krasnojarskiem i Abekańskim nad rzeką Jenisei na górze łupkowéy Nemir znaleziona[9], równie iak bryła żelaza do 30,000 funtów ceniona, którą w bliskości rzeki Parana w Chaco, w Ameryce południowéy hiszpańskiéy znaleziono[10], iako téż żelazo meteoryczne przy Agram w Kroacyi znalezione[11]. Pan Sennowitz znayduie wielkie podobieństwo między bryłą żelaza Lenartowską a Syberyyską; referentowi zdaie się przecie że Lenartowskie żelazo więcéy zbliża się do amerykańskiego: syberyyska bowiem massa iest dziurkowata i zamyka w pęcherzykowych przedziałach zielonawo-żółte ziarnka oliwinu, których w Lenartowskiéy massie nie widzimy; bryła amerykańska różni się od syberyyskiéy częścią przez niebytność w niéy ziarnek oliwinu, częścią przez iaśnieyszy do srebrzysto-białego zbliżający się kolor, który także bryła Lenartoska posiada. Tak syberyyska iak amerykańska massa ma w sobie nikiel: czy w Lenartoskiéy także się znayduie, rozkład chemiczny pokaże. Z resztą bryła Lenartoska iest krystalizowana, czego w żadnem dotąd znalezioném żelazie meteorycznem nie postrzeżono.
__________
* Zapewne powierzchnia tych wydrążeń tylko niemi pokryta. Tłóm.
- Od redaktora Meteorytu Andrzeja S. Pilskiego:
Odnalezienie tego artykułu jest zasługą Magdaleny Pilskiej-Piotrowskiej. Zaskakujące jest, że wymieniony w artykule dr De Tehel, znając prawdziwą historię meteorytu, rozpowszechnił na jego temat dziwne opowieści, które przyjęto za podstawę wiedzy na jego temat, chociaż dr Pokrzywnicki zwracał uwagę na występujące w nich nieścisłości. Przedstawiona wyżej historia jest znacznie bardziej spójna i logiczna.
wg Pokrzywnickiego (1964)
(zgodnie z oryginałem; fragmenty, cały tekst w pliku Pokrzywnicki (Lenarto).DjVu
![]() | Lenarto, Pokrzywnicki (1964)
4. METEORYT LENARTO Synonimy: Polen, Lenarco, Lenartów, Lenartov, Saros Meteoryt ten znaleziony został w 1814 r. przez rusińskich chłopów na samym pograniczu Słowacji i Galicji, na jednym z „najwyższych szczytów” karpackich, na gołym występie „skały granitowej”, gdzie leżał swobodnie na powierzchni. Waga jego wynosiła 194 f wiedeńskich (około 105,5 kg), a według innych źródeł – 108,25 kg (Katalog meteorytów węgierskich) lub 108,6 kg (Wülfing 1897). Zmyleni srebrzystym blaskiem odłamu znalazcy zaciągnęli go do miejsca swego zamieszkania we wsi „Lenarco” w komitacie węgierskim Saros na zachód od Bardjowa (Bardejov[5]). Pierwotnie chcieli odlać z niego dzwon do kościoła, ale gdy materia meteorytu okazała się do tego celu nieprzydatna, sprzedali go właścicielowi dóbr von Kappi, który podarował go Muzeum w Budapeszcie. Historię tego meteorytu opisał dr Tehel[12], kustosz tego muzeum1. (…) Na zakończenie rozważmy zagadnienie miejsca znalezienia meteorytu Lenarto. Dokładne miejsce jego znalezienia nie zostało przez Tehela oznaczone. Czy były późniejsze próby takiego oznaczenia, nie jest mi wiadome. Zatrzymajmy się więc na Tehelu i postarajmy się zinterpretować użyte przez niego zdanie: „na samym pograniczu Węgier i Galicji, na jednym z najwyższych szczytów karpackich”. Lenarto (Lenartov) leży na słowackim Spiszu około 2 km na wschód od naszej granicy. Prawdopodobnie szczyty, o których wspomina Tehel, były to „najwyższe szczyty” znajdujące się wzdłuż wschodniej granicy polsko-słowackiej blisko Lenarto. Na tym pograniczu widzimy szereg szczytów, np. o wysokości od 769 do 860 m. Natomiast wzmiankę Tehela, że meteoryt leżał na gołym występie „skały granitowej” należy uznać za nieścisłość, gdyż tam skały granitowe nie występują. Berwerth (1903)3 podawał współrzędne met. Lenarto: φ = 49°18' – λ = 21°41', co wydaje się całkowicie błędne, ponieważ takie współrzędne wskazywałyby na miejsce położone daleko na NE od Bardjowa[5], co jest sprzeczne z danymi Tehela, a przy tym nader wątpliwe, by chłopi z Lenarto zapuszczali się w swych wędrówkach tak daleko i ewentualnie wieźli do miejsca swego zamieszkania odległego o kilkadziesiąt kilometrów tak ciężką bryłę. Współrzędne podane przez Leonarda (1956) – 210.490 wskazywałyby na jakieś miejsce położone daleko na południe od Lenarto, co również wydaje się nader wątpliwe. Skądinąd Berzelius (fide Katalog Met. Brit. Mus. 1953)7 nazwał nasz meteoryt „Polen”, a Merrill (1916, s. 95) w swym katalogu miejsce znalezienia go określił jako „Galicja, Austria”. Wreszcie Katalog Met. Brit. Mus. (o. c.) nie podaje współrzędnych naszego meteorytu, natomiast nie podając uzasadnienia wymienia miejsce jego znalezienia – Czechosłowacja. Prawdopodobnie w tym przypadku powtórzone zostały dane tych autorów, którzy omawiając ten meteoryt podawali miejsce jego znalezienia – Węgry. Jak widać z powyższych danych, zagadnienie ścisłego określenia miejsca spadku tego meteorytu jest otwarte do dyskusji. Być może, że niektóre dane na ten temat zawarte są w pracy Berzeliusa, której nie udało mi się znaleźć. Na tej pracy, być może, zostało oparte określenie miejsca spadku przez Merrilla8. (…) → pełny tekst o Lenarto | ![]() |
Historia meteorytu wg Töröka
W swym dwuczęściowym przeglądzie meteorytów imperium węgierskiego József Török (1882a, b) tak opisuje historię meteorytu Lenarto (pisownia oryginalna; dodatkowe uwagi Redakcji zaznaczono w tekście nawiasami kwadratowymi []):
- (…) 2. Második meteorvasunk a lénártói, melynek esés-ideje nem ismeretes; felfedezték 1814-ik év október végén Sárosmegyében Lénártó mellett, a gácsországi határnál, közel Bártfához[5] a Lenartowka nevű erdőben[2]. Felfedezője egy juhász volt, ki azt egy forrás mellett iszap és rothadásnak indult falevelek alatt találta s tündöklő fényénél fogva ezüstnek tartotta. E helyéről ezen 194 fontnyi [108,6 kg] vastömeg a helység földes ura Kappi József, kir. tanácsoshoz került, ki azt, magának emlékül egy kis darabot levágatván belőle, Sennovitz Mátyás eperjesi tanárnak adta, azon köteleztetéssel, hogy felét a magyar nemzeti múzeumnak küldje be. Erre egy év múlva, tehát 1815-ben kapott nemzeti múzeumunk egy 133½ fontnyi [74,8 kg] nagy, s étetett felületén a Widmanstädten-féle rajzokat pompásan feltüntető darabot, mely jelenleg is egyik fő ékessége. Ezen meteorvas kisebb fele számtalan részre daraboltatva, Európa több múzeumába került, nevezetesen egy 5 fontnyi [2,8 kg] darab a bécsi csász. múzeumba. A bécsi múzeum őre, Partsch és báró Brudern József ezen vasból késeket és kardokat készíttettek, melyek a damaskusi aczél hullámzó vonalait mutatják.** A tiszta vastömegbe kisebb-nagyobb szemcsék, sőt nagyobb vesealakú darabok is vannak beágyalva.
- A lénártói meteorvashoz, nem tekintve tekintélyes nagyságát és a Widmanstädten-féle[13] rajzok kiváló szépségét, még egy rendkívüli nevezetesség fűződik, nevezetesen pedig az, hogy 1861-ben Boussingault, a franczia tudományos akadémia tagja, a meteorvasak chemiai elemzésével foglalkozván, a lénártói meteorvasban felfedezte a nitrogént.*** Ezen felfedezés előtt, a meteoritekben ki voltak már mutatva a többi szervképző elemek ú. m. az oxigén, a hidrogén és a szén s most ezekhez járúlt a szervképző elemek negyedike a nitrogén is. Ebből a legtermészetesebben lehet levezetni azon következtetést, hogy ha a meteoritek hazájában megvannak a szervképző elemek, az ezeknek vegyüléséből képződő szerves testeknek, szerves vegyületeknek is meg kell lenni. (…)
- __________
** Lásd: A kir. m. Term. Tud. Társulat Évkönyvei. I. kötet 33. lap. Sadler József, egyetemi tanár értekezését. - *** Annales de chimie et de physique per Chevreul. Dumas 1861, 336. lap. — „Természettudományi Közlöny* II. kötet. 1861, 141. lap.
Lenartovski Les odnaleziony. Czy są tam jeszcze meteoryty?
Historia odnalezienia meteorytu Lenarto pełna jest nieścisłości i fałszywych tropów. Ta ponad 100 kg bryła meteorytu żelaznego znaleziona w 1814 roku w okolicach wsi Lenartov na Słowacji nie miała dotąd szczęścia. Określenie precyzyjnego miejsca jej znalezienia sprawiało wiele trudności, w katalogach meteorytów są podawana bardzo różne lokalizacje. Również Jerzy Pokrzywnicki, mając bardzo ograniczony dostęp do źródeł, próbował rozwikłać zagadkę.
Gdy Magdalena Pilska-Piotrowska odnalazła artykuł z Literackiej Gazety Halskiej nr 243 z 1815 roku o meteorycie Lenarto, opisane tam okoliczności znalezienia meteorytu, rzuciły nowe światło na to zagadnienie. W artykule pojawia się na określenie miejsca nazwa "las Lenartówka". Również w katalogu meteorytów imperium węgierskiego (Török 1882) pada nazwa "Lenartowka nevű erdőben" (węg. las zwany Lenartowka).
Opracowując hasło postanowiliśmy odszukać to miejsce na starych mapach. Po przejrzeniu dostępnych w internecie standardowych map, skierowaliśmy swoje poszukania w kierunku starych map wojskowych, na których często dla potrzeb wojska umieszczano informacje "nieoficjalne", w tym lokalne nazwy obiektów, nazwy funkcjonujące tylko w lokalnych społecznościach. Taka informacja dla operujących w danym terenie wojsk jest bardzo istotna. Najobszerniejszym zbiorem starych map wojskowych tych terenów są tzw. III. vojenské mapování - Františko-josefské. Przeszukaliśmy czeskie serwery na których można obejrzeć te mapy i bingo!!! Na arkuszu 4266-3 mapy w skali 1:25000 z ok. 1876 roku, kilka kilometrów na południe od wsi Lenartov figuruje nazwa Lenartovski Les.
Czy to w tym lesie, nad którymś z przepływających przez niego strumieni, w 1814 roku spragniony owczarz natknął się na bryłę meteorytu żelaznego? Czy leżą tam jeszcze inne fragmenty? Czas pokaże.
Źródła
Sennowitz (1815) (s. 465-468)
- Plik:Sennowitz 1815.djvuSennowitz (1815), s. 465-468
Tehel (1815) (s. 181-182)
Chladni (1815) (s. 272-273)
Boguslawski (1854) (s. 33)
Kesselmeyer (1861) (s. 372, 449)
16. - - - Lenarto, W. von Bartfeld, Gespannschaft Sarosch. 194 ℔. Gefunden 1815. – Sp.-Gew.: 7,72-7,83.[14] Ungarn ungefähr
45°6'N. 21°38'O.G.50.1815.272.[15] W. 1860. S. 1860.
1814. - - Gespannschaft Sarosch. Ungarn P. IV. 1854. 33.[16] (nach den Rep. of Br. Ass. 1850.[17]) - Angeblich 1 Stein von 133 ℔; doch ohne Zweifel nur eine Verwechselung mit der 1815 bei Lenarto in der Gesp. Sarosch gefundenen Eisenmasse von 194 ℔.
Buchner (1861)
Lenarto, Ungarn.
Tehel GA. 49, 181. Sennowitz SchwJ. 12, 347. Moll N. Jb. f. Bg. u. Hüttenk. 3, 465. Tehel Hesperus. 1815, H. 6. vSch. 77. (Abb.) CFM. 329. Wehrle Bmg. Z. 3, 1834, 222. Holger ebd. 7, 129. Pa. 108. RbH. 1, 423. Clark 39. AChPh. 82, 1852, 367. PAErgb. 4, 391, 454. PA 111, 363. Br. 123. MCh 907.
- rozwinięcia skrótów → patrz Bibliografia/Buchner Otto
Grady (2000)
(…) A mass of 108.5 kg was found on one of the highest summits of the Carpathians, near Saros (49°3'N, 21°13'E), Tehel (1815).
Lokalizacja
(B) Bardejov, (L) Lenartov
Lenartovski Les
góra Murianek
współrzędne wg różnych autorów
* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki
Lenartov leży około 2 km od granicy z Polską. Bardejov (pol. Bardów, węg. Bártfa)[5].
Wsie Lenartov i Bardejov dzieli odległość 18,5 km. Według Literackiej Gazety Halskiej wsie te dzieli półtorej mili, jeśli autor tekstu posługiwał się tzw. milą "austro-węgierską"[4] to odpowiada to odległości około 11,5 km.
Saros (węg. Sáros) to region we wschodniej Słowacji (zobacz Komitat Sáros).
Gdzieś w lesie[2] tuż za granicą Polski, niedaleko słowackiej wsi Lenartov być może leżą jeszcze inne fragmenty meteorytu?
Mapy
Bartfa[5]; mapa Polski z 1772 roku (fragment) |
Bardjow[5]; mapa Polski z 1859 roku (fragment) (źródło: Chrzanowski (1859)) |
Lenartovski Les, ścieżki, drogi, strumienie i rzeczki w okolicy wsi Lenartov według starych map
Mapa z ok. 1876 roku (źródło: http://oldmaps.geolab.cz/) |
- Szczegółowe mapy tego rejonu → Lenarto/Mapy.
Galerie
Meteoryt Lenarto ze zbiorów Muzeum Mineralogicznego Instytutu Nauk Geologicznych UWr[18] (dla Wiki.Meteoritica.pl fot. Antoni Stryjewski)
Figury Widmanstättena[13] |
Zbiór meteorytów w Muzeum Historii Naturalnej w Budapeszcie (grudzień 2004 r.; fot. Wadi & Jan Woreczko)
Lenarto (MHN Budapeszt) g1.jpg
Masa główna meteorytu Lenarto |
Lenarto (MHN Budapeszt) g4.jpg
Gablota z meteorytami. Za gablotą prezentacja meteorytów Knyahinya |
Lenarto (MHN Budapeszt) g2.jpg
Masa główna meteorytu Lenarto, widoczne ubytki po pobieranych próbkach |
Lenarto (MHN Budapeszt) g3.jpg
Masa główna |
Wewnętrzna budowa meteorytu Lenarto
Bibliografia
- Chrzanowski Wojciech, (1859), Karta dawnéj Polski z przyległémi okolicami krajów sąsiednich według nowszych materyałów na 1:300000, Paryż 1859. Plik dLib; plik eUWr.
- Boguslawski Georg von, (1854), Zehnter Nachtrag zu Chladni's Verzeichnisse der Feuermeteore und herabgefallenen Massen (Wien 1819), Annalen der Physik, IV, 90 uzupeł. (ergänzungsband), 1854, s. 1-155, (s. 33). Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- Buchner Otto, (1861), Versuch eines Quellenverzeichnisses zur Literatur über Meteoriten, w: Broenner Heinrich L., Abhandlungen, herausegeben von der Senckenburgischen naturforschenden gesellschaft, Bd. 3, Frankfurt a.M. 1859-1861, s. 455-482. Plik PDF; plik DjVu.
- Buchwald Vagn Fabritius, (1975), Handbook of Iron Meteorites. Their History, Distribution, Composition, and Structure, University of California Press, Berkeley 1975, (s. 763-765). ISBN 0-520-02934-8.[19] Pliki PDF. Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- Grady Monica M., (2000), Catalogue of Meteorites. 5th Ed., Natural History Museum, Cambridge University Press, London, UK, 2000. ISBN 978-0521663038. Plik PDF.
- Kesselmeyer Paul August, (1861), Ueber den Ursprung der Meteorsteine. Tafel XII-XIV., w: Broenner Heinrich L., Abhandlungen, herausegeben von der Senckenburgischen naturforschenden gesellschaft, Bd. 3, Frankfurt a.M. 1859-1861, s. 313-454, (s. 372, 449). Plik PDF; plik DjVu.
- +Partsch P., (1843), Die Meteoriten oder vom Himmel gefallenen Steine und Eisenmassen im k. k. Hof-Mineralien-Kabinette zu Wien. Wien 1843.
- Pokrzywnicki Jerzy, (1964), I. Meteoryty Polski. II. Katalog meteorytów w zbiorach polskich, Studia Geologica Polonica, vol. XV, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1964, (s. 20-23).[20][21] Plik PDF. Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- Ravasz Csaba, (1969), Catalogue of Meteorites of the Hungarian Natural History Museum, Fragmenta Mineralogica et Palaeontologica, 1, 1969, s. 3-110.[22] Plik PDF;
plik PDF.
- +Reichenbach K., (1862), Ueber die näheren Bestandtheile des Meteoreisens. Annalen der Physik, 115, Bd. 191, 1862, s. 620-636. Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- Rizzi-Zannoni Giovanni Battista Antonio, (1772), Carte de la Pologne, Londyn 1772. Plik sLib.
- Schreibers Karl Franz von, (1820), Beyträge zur Geschichte und Kenntriss meteorischer Stein- und Metall-Massen, und der Erscheinungen, welche deren Niederfallen zu begleiten pflegen, Wien 1820 (ilustracje).[23] Plik DjVu; plik doi.
- +Sennowitz Matthias (Mátyás), (1815), Gediegenes Eisen von Lenarto. Neue Jahrbücher der Berg- und Hüttenkunde, nr 3, 1815, s. 465-468. Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- +Tehel, (1815), Aussindung einer neuen Mass Meteor-Eisen auf den Karpathen; (Auszug eines Briefes des Hrn. Dr. Tehel, Custos am Naturalien-Kabinet des Museum hungaricum in Pest, an den Hrn. Oberften Ritter Tihavsky in Wien). Annalen der Physik, 19, Bd. 49, 1815, s. 181-182. Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl.
- Török József, (1882a), A Magyar Birodalom meteoritjei (I. rész), Természettudományi Közlöny, XIV (159), 1882, s. 433-442. Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl; plik PDF.
- Török József, (1882b), A Magyar Birodalom meteoritjei (II. rész), Természettudományi Közlöny, XIV (160), 1882, s. 497-514. Plik PDF.
- Tuček Karel, (1981), Meteority a jejich výskyty v Československu (Meteorites and their occurrence in Czechoslovakia), Academia, Praha, 1981, ss. 269. Plik DjVuŹródło: Wiki.Meteoritica.pl(tabliceŹródło: Wiki.Meteoritica.pl).
- +Wiadomość o nowo odkrytéy bryle żelaza rodzimego meteorycznego, wyięta z Nru 243. 1815 r. gazety powszechnéy literackiéy Halskiey. Meteoryt, 1, 2011, s. 27–28.
- Wülfing Ernst Anton von, (1897), Die Meteoriten in Sammlungen und ihre Literatur. Nebst einem versuch den tauschwert der meteoriten zu bestimmen (Meteorites in Collections and Their Literature. Including An Attempt To Determine The Exchange Value Of Meteorites), Verlag der H. Laupp'schen Buchhandlung, Tübingen 1897.[24][25][26] Plik GIF; plik Internet Archive; plik GoogleBooks.
Przypisy
Zobacz również
- szczegółowe mapy tego rejonu → Lenarto/Mapy
- meteoryt Magura
- Meteoryty imperium węgierskiego
Linki zewnętrzne
- Meteoritical Bulletin Database (MBD) - meteoryt Lenarto
- Encyclopedia of Meteorites (EoM) - meteoryt Lenarto
- Muzeum Historii Naturalnej w Budapeszcie (Hungarian Natural History Museum, Budapest) - Magyar Természettudományi Múzeum Budapest • Meteorites in the Carpatian Basin
- Czeskie archiwum map - Ústřední archiv zeměměřictví a katastru (ÚAZK)
- University of Glasgow - The Hunterian Museum and Art Gallery Lenarto
- Wikipedia - Komitat Sáros
- Wikipedia (HU) - Lénártói meteorit
- Wikipedia (SK) - Bardejov • Lenartov
- Wikipedia (HU) - mila "austro-węgierska" (postamérföld) Mérföld
- Forum węgierskie
Co jeszcze na stronę? (What else to supplement?) (poszukać, uzupełnić …) |
- Buchner (1861)
- Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000 - P51 S32 H Malcov z 1935 roku, wyd. turystyczne - http://igrek.amzp.pl/mapindex.php?cat=WIG25