O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.
(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)


Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Wrocławskiego im. Kazimierza Maślankiewicza/Stara kolekcja

Z Wiki.Meteoritica.pl

1

Spis treści

W zbiorach muzeum mineralogicznego we Wrocławiu, poza okazami minerałów i meteorytów, zachowało się kilkadziesiąt starych zabytkowych etykiet powiązanych z meteorytami. Kustosz zbiorów Antoni Stryjewski rzadko je pokazuje, ale niewątpliwie stanowią one również bezcenny wkład do historii meteorytyki.


Część oryginalnych etykiet pochodzi od znanych kolekcjonerów (i sprzedawców) minerałów i meteorytów. Najłatwiej rozpoznawalne są etykiety niemieckiego handlarza A. Krantza z Berlina/Bonn[1] oraz od polskiego kolekcjonera Juliana Siemaszko.

Jest również etykieta nauczyciela i kolekcjonera Ernasta Leisnera z Wałbrzycha [E.Leisner, Waldenburg i. Schl.].

Trudno zidentyfikować z jakiej kolekcji dokładnie pochodzi etykieta [K.S.bergacademische Mineralien-Niederlage zu Freiberg]. Według katalogu Wülfinga (1897) istniały dwie (?) kolekcje w tym mieście posiadające w swych zbiorach meteoryty, były to: „Freiberg i. S.: K. Sächs. Bergakademie; mitgeteilt durch Herrn Geh. Bergrat Prof. Dr. A. Weischach” oraz „Freiberg i. S. N.: Mineralienniederlage der K. Sächs. Bergakadenmie; mitgeteilt durch Herrn Faktor H. Zinkeisen”. Pierwsza z nich zawierała (stan z 1897 roku wg Wülfinga) 26 różnych meteorytów o całkowitej wadze 67 kg, natomiast w drugiej było 8 meteorytów o wadze 1 kg. Etykieta ta dotyczy fragmentu meteorytu Steinbach. Z katalogu Wülfinga wynika, że w pierwszej kolekcji było ponad 55 kg(!) tego meteorytu (w drugiej tylko 30 gramów). Zapewne informacje podane u Wülfinga (1897) dotyczą jednej i tej samej kolekcji Akademii Górniczej (Bergakademie, Königlich Sächsische bergacademische Mineralien Niederlage zu Freiberg) we Freibergu, więc okaz meteorytu Steinbach w kolekcji wrocławskiej pochodzi z kolekcji Bergakademie Freiberg.

Prawdopodobnie około 1871 roku prof. Martin Websky przekazując swoją kolekcję minerałów (Sammlung Websky), przy okazji wzbogacił zbiory wrocławskie o kilka okazów meteorytów. Z odręcznych wpisów na etykietach wynika, że część z nich prawdopodobnie zakupił od innych kolekcjonerów (Krantz, Freiberg)?

Do wzbogacenia kolekcji minerałów i meteorytów we Wrocławiu zapewne przyczyniła się również długotrwała współpraca jej dyrektora prof. Carla Hintze ze znaną niemiecką rodziną handlarzy A. i F. Krantz? (źródło: portal The Mineralogical Record) Część zachowanych etykiet można nazwać „[fiszki Hintze]”. Nie są one przypisane do konkretnych meteorytów, ale stanowią coś na wzór fiszek, na których ktoś (prawdopodobnie własnoręcznie sam Carl Hintze) wynotował nazwy znajdujących się w zbiorach meteorytów (i pseudometeorytów). Meteoryty pogrupowane zostały na poszczególnych fiszkach na kraje (kontynenty) ich pochodzenia oraz zanotowano na nich powołanie na opisy w monografii Handbuch der Mineralogie Hintzego.


Opierając się na katalogu Wülfinga (1897) oraz na zachowanych etykietach można pokusić się o określenie, jakie meteoryty wchodziły do początku XX wieku[2] w skład kolekcji wrocławskiej.

Składała się ona prawdopodobnie z 46 różnych meteorytów (z czego 41 wymienia Wülfing, część jest wymieniona tylko na „fiszkach Hintze”, ale trzeba również doliczyć meteoryt Aarhen błędnie rozpoznany przez ówczesnych kustoszy jako pseudometeoryt) , w tym wiele z nich w kilku okazach/fragmentach, oraz 3 fragmentów pseudometeorytów.


Odtworzony na podstawie zabytkowych etykiet i źródeł (Wülfing 1897) stan zbioru meteorytów muzeum (do II wojny światowej?).

Szanowny Czytelniku, jeśli interesuje Cię szczegółowy opis zbioru etykiet towarzyszących meteorytom w muzeum wrocławskim skontaktuj się z Redakcją.

!--

Nr inw.
[add]
meteoryt[3] opis stare muzealne etykiety i fiszki źródło (prawdopodobne pochodzenie okazów)
waga w katalogu Wülfinga (1897) [fiszki Hintze] etykiety fiszki
I-1 Pultusk (Pułtusk) H5, spadek, 30 stycznia 1868, Polska
2574 g - etykieta1 [(12) 149 g.] fiszka1 [10 Kleine Steine.],
fiszka2 [1871.Saml.Websky],
fiszka3 [№ 1781]
Websky; i inne
I-3 Santa Catharina[4] IAB-ung., znalezisko, 1875, Brazylia
20 g [Südamerica] etykieta1 [(1.) 21 g.] -  ??
I-4 Seeläsgen (Przełazy) IAB-MG, znalezisko, 1847, Polska
2010 g [Preussen] etykieta1 [(2.) 1965 g.] fiszka1  ??
I-6 Red River[5] IIIAB, znalezisko, 1808, USA
1 g - etykieta1 [(1.) 1 g.] -  ??
I-8 Netschaëvo IIE-an, znalezisko, 1846, Rosja
11 g - etykieta1 [(1.) 11 g.] -  ??
I-9 Toluca IAB-sLL, znalezisko, 1776, Meksyk
1246 g [Mexico] etykieta1 [A.Krantz in Bonn] [1871.S.Websky],
etykieta2 [E.Leisner, Waldenburg i. Schl.],
etykieta3 [(3.) 793 g.],
etykieta4 [(1.) 19 g.]
fiszka1 [(3.)],
fiszka2 [7. Alte Sammlung],
fiszka3 [1871 Saml.Websky],
fiszka4 [Leisner.]
Websky (wcześniej Krantz)[1]; Leisner
I-10 Cosby's Creek[6] IAB-MG, znalezisko, 1837, USA
40 g - etykieta1 [Krantz & Comp. in Berlin] [1871.S.Websky] fiszka1 [2 Stücke.],
fiszka2,
fiszka3 [LXXVIII.4.],
fiszka4,
fiszka5,
fiszka6 [1871.Saml.Websky],
fiszka7 [Krantz]
Websky (wcześniej Krantz)
I-11 Braunau IIAB-HEX, spadek, 14 lipca 1847, Czechy
1221 g [Oesterreich] - fiszka1 [1871.Saml.Websky],
fiszka2 [1871.S.Websky],
fiszka3 [Gw. 12,26][7],
fiszka4 [coll. ...],
fiszka5 [23¾ gram, Beinert],
fiszka6 [3 Loth 3 Quentchen, 23¾ Gram[8], LXXVIII.15]
Websky
I-12 Magura[9] IAB-MG, znalezisko, 1840, Słowacja
708 g [Ungarn] - fiszka1 [Alte Sammling, 540 g],
fiszka2 [1871.Saml.Websky]
Websky
I-13 São Julião de Moreira IIAB, znalezisko, 1883, Portugalia
- - etykieta1 [(1.)] fiszka1 [?]  ??
I-15 Lenarto IIIAB, znalezisko, 1814, Słowacja
60 g [Ungarn] etykieta [(2.) 61 g.] fiszka1  ??
I-17 Alfianello L6, spadek, 16 lutego 1883, Włochy
57 g [Italien] etykieta [(1.) 46 g.],
etykieta [Dr. A. Krantz in Bonn] [10.]
- Krantz
I-18 Bremervörde[10] H/L3.7, spadek, 13 maja 1855, Niemcy
12 g [Preussen] etykieta [(1.) 12 g.] -  ??
I-19 Cangas de Onis H5, spadek, 6 grudnia 1866, Hiszpania
- [Portug./Spanien] etykieta [(1.) 1 g.] -  ??
I-20 Chantonnay L6, spadek, 5 sierpnia 1812, Francja
45 g [Frankreich] etykieta [Krantz & Comp. in Berlin. Bonn] [1871.S.Websky],
etykieta [(2.) 31 g.]
fiszka1 [1871.Websky] Websky (wcześniej Krantz)
I-21 Château-Renard L6, spadek, 12 czerwca 1841, Francja
33 g [Frankreich] etykieta [Krantz & Comp. in Berlin. Bonn] [1871.S.Websky],
etykieta [(1.) 17 g.],
etykieta [JUL.DE.SIEMACHKO.] [№ P.46., 9,95 gr.]
fiszka1,
fiszka2 [1871.Saml.Websky]
Websky (wcześniej Krantz); Siemaszko
I-23 Ensisheim[11] LL6, spadek, 16 listopada 1492, Francja[12]
6 g [Deutschland] etykieta [(1.) 6 g.] -  ??
I-27 Knyahinya L/LL5, spadek, 9 czerwca 1866, Ukraina (Słowacja)
217 g [Ungarn] etykieta [(2.) 191 g.] fiszka1 [Kr.1870] Krantz(?)
I-31 Nogoya[13] CM2, spadek, 30 czerwca 1879, Argentyna
- [Südamerica] etykieta [(1.) 1 g.] -  ??
I-32 Orgueil CI1, spadek, 14 maja 1864, Francja
54 g [Frankreich] etykieta [(1.) 54 g] -  ??
I-33 Gnadenfrei (Piława Górna) H5, spadek, 17 maja 1879, Polska
791 g [Preussen] etykieta [(1.) 665 g.] fiszka1,
fiszka2,
fiszka3,
fiszka4
 ??
I-34 Warrenton CO3.7, spadek, 3 stycznia 1877, USA
3 g - etykieta [(1.) 4 g.] -  ??
I-35 Weston H4, spadek, 14 grudnia 1814, USA
4 g - etykieta [(1.)] -  ??
I-36 Grüneberg (Wilkanówko) H4, spadek, 22 marca 1841, Polska
6 g - etykieta [(1.) 64 g.] -  ??
I-39 Imilac PMG, znalezisko, 1822, Chile
97 g [Chile] etykieta [Dr. A. Krantz in Bonn] [1871.S.Websky],
etykieta [(2.) 91 g.]
fiszka1 [1871.Saml.Websky] Websky (wcześniej Krantz)
I-40 Hainholz MES, znalezisko, 1856, Niemcy
31 g [Preussen] etykieta [(1.) 31 g.] -  ??
I-42 Steinbach[14] IVA-an, znalezisko, 1724, Niemcy
114 g [Deutschland] etykieta [K.S.bergacademische Mineralien-Niederlage zu Freiberg] [1871.S.Websky],
etykieta [(1.) 110 g.]
fiszka1 [1871 W-y.] Websky (wcześniej Bergakademie Freiberg)
I-44 Brenham PMG-an, znalezisko, 1882, USA
12 g - - fiszka1,
fiszka2
 ??
I-45 Krasnojarsk PMG-an, znalezisko, 1749, Rosja
246 g - etykieta [(5.) 132 g.] -  ??
I-46 Imilac PMG, znalezisko, 1822, Chile
97 g [Chile] etykieta [Dr. A. Krantz in Bonn.] [1871.S.Websky] fiszka1 [26. 1871.S.Websky] Websky (wcześniej Krantz)
I-47 Juvinas EUC-mmict, spadek, 15 czerwca 1821, Francja
6 g [Frankreich] etykieta [(1.) 7 g.] -  ??
I-48 Pavlovka HOW, spadek, 2 sierpnia 1882, Rosja
8 g - etykieta [(1.) 9 g.] -  ??
I-49 Stannern EUC-mmict, spadek, 22 maja 1808, Czechy
127 g [Oesterreich] etykieta [(3.) 127 g.] -  ??
I-xx Finmarken PMG, znalezisko, 1902, Norwegia
- - etykieta [(2.) 188 g.] -  ??
[1] Avilez H, spadek, czerwiec 1855, Meksyk
10 g - - -  ??
[2] Bitburg IAB-complex, znalezisko, 1805, Niemcy
376 g [Preussen] - -  ??
[3] Carthage IIIAB, znalezisko, 1840, USA
111 g - - -  ??
[4] Djati-Pengilon H6, spadek, 19 marca 1884, Indonezja
123 g - - -  ??
[5] Elbogen IID, spadek(?), ~1400, Czechy
8 g [Oesterreich] - -  ??
[6] Erxleben H6, spadek, 15 kwietnia 1812, Niemcy
28 g [Preussen] - -  ??
[7] Estherville MES-A3/4, spadek, 10 maja 1879, USA
7 g - etykieta [(1.) 7 g.][15] -  ??
[8] Hex River Mountains IIAB, znalezisko, 1882, Afryka Płd.
90 g [Afrika] - -  ??
[9] Kernouve H6, spadek, 22 maja 1869, Francja
22 g [Frankreich] - -  ??
[10] L'Aigle L6, spadek, 26 kwietnia 1803, Francja
60 g [Frankreich] - -  ??
[11] Mincy MES-B4, znalezisko, 1857, USA
59 g - - -  ??
[12] Mocs L5-6, spadek, 3 lutego 1882, Rumunia
52 g [Ungarn] - -  ??
[H1] Rancho de la Pila (1882)[16] IIIAB, znalezisko, 1882, Meksyk
- [Mexico] - -  ??
[p1] Ovifak pseudometeoryt, Grenlandia
- [Grönland] - -  ??
[p2] Aarhen[17] L5, znalezisko, 1880, Niemcy
- [Pseudo-Meteoriten] - -  ??
[p3] Brieg patrz → Brzeg (pseudometeoryt)
- [Pseudo-Meteoriten] - -  ??
[p4] Glatz patrz → pseudometeoryt Kłodzko
- [Pseudo-Meteoriten] - -  ??

Źródło: materiały własne i muzeum. -->


Jak wyglądała kolekcja wrocławska przed 1863 rokiem, patrz → #Kolekcja wrocławska przed 1863 rokiem...

Bibliografia

  • Buchner Otto, (1863), Die Meteoriten in Sammlungen, ihre Geschichte, mineralogische und chemische Beschaffenheit, Leipzig 1863, ss. 202.[18][19][20] Plik hPDF; plik DjVu.
  • Hintze Carl Adolf Ferdinand, (1894-1904), Handbuch der Mineralogie, Bd. 1, Abt. 1, Bd. 2, Abt. 1, 2, Leipzig.[21] Pliki DjVu.
  • Wülfing Ernst Anton von, (1897), Die Meteoriten in Sammlungen und ihre Literatur. Nebst einem versuch den tauschwert der meteoriten zu bestimmen (Meteorites in Collections and Their Literature. Including An Attempt To Determine The Exchange Value Of Meteorites), Verlag der H. Laupp'schen Buchhandlung, Tübingen 1897.[22][23][24] Plik GIF; plik Internet Archive; plik GoogleBooks.

Przypisy

  1. ^ a b A. i F. Krantz – istniejąca od 1833 firma handlująca minerałami i meteorytami; założył ją we Freibergu (w 1836 roku firma przeniosła się do Berlina) August Krantz, później działalność kontynuował jego bratanek Fritz (Friedrich) Krantz; do dziś wiele okazów meteorytów w różnych kolekcjach ma etykiety podpisane, np. Dr. F. Krantz, Rheinisches Mineralien-Contor Bonn (etykiety z opisem „Freiberg” pochodzą z okresu 1833-1837, z opisem „Berlin” – 1837-1850, po 1850 roku po przeprowadzce do Bonn mają opis „Bonn”, na etykietach po 1888 roku jest „F.Krantz”, wcześniej było „A.Krantz”); firma istnieje do dziś: Dr. F. Krantz Rheinisches Mineralien-Kontor GmbH & Co. KG, Fraunhoferstraße 7, 53121 Bonn.
    Biografia i przykładowe etykiety – Meteorite Labels and Biographies Archive (MinRec). Pod koniec XIX wieku kolekcja Krantza zawierała wg Wülfing (1897) meteoryty z 54 różnych lokalizacji o łącznej wadze 72 kg
  2. ^ jedna z etykiet dotyczy meteorytu Finmarken znalezionego w 1902 roku w Norwegii
  3. ^ boldem wyróżniono meteoryty znajdujące się w katalogu Wülfing (1897)
  4. ^ syn. Rio San Francisco do Sul
  5. ^ syn. Cross Timbers
  6. ^ syn. Cocke County, Sevier County
  7. ^ ciężar (niem. Gewicht)
  8. ^ chodzi zapewne o funt austriacki: 1 funt = 32 łuty = 128 Quentchen; co daje ~723 g
  9. ^ syn. Arva
  10. ^ syn. Gnarrenburg
  11. ^ spadek meteorytu Ensisheim 16 listopada 1492 roku we Francji; chondryt zwyczajny LL6, TKW 127 kg
  12. ^ wg Hintze spadek w Niemczech
  13. ^ syn. Nagaya
  14. ^ syn. Rittersgrün
  15. ^ prawdopodobnie etykieta dotycząca tego okazu znajduje się w zbiorach Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie? zgadza się waga i charakter etykiety
  16. ^ syn. Durango
  17. ^ fragment meteorytu błędnie wówczas zidentyfikowany jako pseudometeoryt!
  18. ^ bardzo szczegółowy katalog: kolekcje, historia, analizy chemiczne i mineralogiczne meteorytów; wyprzedzający o wiele lat słynny XIX-wieczny katalog kolekcji meteorytów Wülfinga (1897); zobacz również → Światowe kolekcje meteorytów
  19. ^ według Buchnera największymi muzealnymi kolekcjami meteorytów były wówczas zbiory w: Wiedniu, LondynieBerlinie, zawierające odpowiednio: 194, 190 i 153 meteorytów; natomiast posiadaczami największych prywatnych kolekcji byli: R.P. Greg (Manczester, Wlk. Brytania), v. Reichenbach (Wiedeń, Austria) i Ch.U. Shepard (New Haven, USA), na które składało się odpowiednio: 191, 176 i 151 meteorytów
  20. ^ w katalogu są wymienione dwie „polskie” kolekcje: „Krakau, Universität (durch Herrn Professor Ritter v. Zepharovich)” zawierającą dwa meteoryty: Magura (162 g) i Elbogen (100 g) oraz kolekcję „Breslau, schles. Gesellsch.” w skład której wchodziły m.in. meteoryty: Grüneberg (160 g), Magura (172 g), Seeläsgen (1,812 kg); więcej o kolekcji wrocławskiej wg Buchnera przed 1863 rokiem, patrz → Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Wrocławskiego
  21. ^ w tej monumentalnej monografii o meteorytach w rozdziale Gruppe des Eisens, Bd. 1, Abt. 1, s. 149-197
  22. ^ katalog Wülfinga jest najbardziej kompletnym katalogiem zbiorów światowych z końca XIX wieku (zobacz również → Wülfing (1894)); z wymienionych u niego kolekcji (s. 408-429) tylko jedna kolekcja – Breslau (Mineralogisches Museum der K. Universität) – znajduje się dziś w Polsce; wymienia on jeszcze wiele kolekcji prywatnych, np. kolekcję Juliana Siemaszko, von Bredow, F. Krantz.
    Jest u Wülfinga jeszcze kolekcja – Danzig (Westpreussisches Provinzial-Museum; mitgeteilt durch Herrn Direktor Professor Dr. H. Conwentz) – znajdowały się w niej 3 meteoryty: Pultusk 99 g, Krasnojarsk 287 g oraz 63 g fragment meteorytu Schwetz (Świecie)
  23. ^ meteoryty polskie w kolekcjach wg Wülfinga (1897)
  24. ^ jeszcze wcześniejszy katalog kolekcji meteorytów wydał w 1863 roku Buchner (1863); zobacz również → Światowe kolekcje meteorytów

Zobacz również

Linki zewnętrzne

Osobiste