Szablon:Tymiński (2024, ASMP2)

Z Wiki.Meteoritica.pl

Wersja Wiki woreczko (dyskusja | edycje) z dnia 22:08, 11 cze 2026

(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)

Tymiński Zbigniew, Burakowska Agnieszka, Jaśkiewicz Artur, Tymińska Katarzyna, Stolarz Marcin, Kuć Michał, Marganiec-Gałązka Justyna, Czudek Marek, Saganowski Paweł, Iller Edward, Krzesińska Agata M., (2024), Badanie zawartości radionuklidów kosmogenicznych oraz składu mineralnego skał w celu weryfikacji ich pozaziemskiego pochodzenia (Investigation of the content of cosmogenic radionuclides and the mineral composition of rocks for verification of their extraterrestrial origin), Acta Soc. Metheor. Polon., 15, 2024, s. 142-153.^[1]^[2]^[3] Plik ASMP.

Okaz meteorytu Łowicz

Obraz BSE^[4] pseudometeorytu Wyszków

Przypisy

^ izotopy kosmogeniczne (ang. cosmogenic isotopes, radionuclides) – meteoroid w przestrzeni kosmicznej był wystawiony na działanie promieniowania kosmicznego. Wysokoenergetyczne cząstki promieniowania kosmicznego oddziałują z atomami w skale, powodując reakcje jądrowe i powstawanie charakterystycznych izotopów kosmogenicznych (np. ³He, ²¹Ne, ³⁸Ar, ¹⁰Be, ²⁶Al, ³⁶Cl, ¹⁴C, ⁵³Mn). Mierząc ich stężenia w meteorycie i znając tempo produkcji tych izotopów, można oszacować czas ekspozycji próbki na promieniowanie kosmiczne, czyli czas przebywania meteoroidu w przestrzeni kosmicznej po oddzieleniu od ciała macierzystego – czas ekspozycji na promieniowanie kosmiczne (CRE age, ang. Cosmic-Ray Exposure Age). Termin CRE age występuje głównie w artykułach dotyczących meteorytów, popularniejszym jego odpowiednikiem jest datowanie izotopami kosmogenicznymi (ang. cosmogenic nuclide dating). Badając izotopy kosmogeniczne można również określić czas od spadku – wiek pobytu meteorytu na Ziemi (ang. Terrestrial Age) (patrz → Antonin ● short-lived radionuclides). Badanie rozkładu izotopów w materiale pozwala określić historię ablacji/erozji skały (produkcja radionuklidów zależy od głębokości wewnątrz meteoroidu, porównując aktywności różnych izotopów można oszacować rozmiar meteoroidu przed wejściem w atmosferę oraz położenie fragmentu względem jego powierzchni). Zalety: pozwala badać procesy zachodzące w skali od tysięcy do milionów lat, dostarcza informacji niedostępnych dla klasycznych metod datowania, szeroko stosowana w badaniach meteorytów i powierzchni planet. Wikipedia (EN) – Cosmogenic nuclide
^ krótkożyciowe izotopy promieniotwórcze (SLRs, ang. Short-lived radionuclides) – radionuklidy o okresach półtrwania krótkich w porównaniu z wiekiem Układu Słonecznego (~4,567 mld lat), które były obecne podczas jego formowania, ale dziś już niemal całkowicie zanikły. Ich dawną obecność poznajemy po produktach rozpadu zachowanych w meteorytach. Najważniejsze SLRs w kosmochemii (w nawiasie okresy połowicznego rozpadu): ²⁶Al (0,717 mln lat), ⁴¹Ca (0,10 mln lat), ³⁶Cl (0,30 mln lat), ⁶⁰Fe (2,6 mln lat), ⁶³Mn (3,7 mln lat). Rozpad ²⁶Al→²⁶Mg był prawdopodobnie głównym źródłem ogrzewania młodych planetozymali prowadzącym do: metamorfizm chondrytów, topienie skał krzemianowych, oddzielenie jąder metalicznych, powstania meteorytów zdyferencjonowanych. Mierząc stężenie ekstremalnie krótkożyciowych izotopów promieniotwórczych (ang. short-lived radioactive nuklides) w meteorycie można określić tzw. wiek ziemski okazu (ang. terrestrial age; patrz → cosmogenic isotopes), tzn. czas od spadku meteorytu na Ziemię do chwili obecnej, gdy już ustały w nim procesy wytwarzania nowych nuklidów powstających w wyniku bombardowania meteoroidu promieniowaniem kosmicznym w przestrzeni pozaziemskiej. Przykładowe ekstremalnie krótkożyciowe izotopy promieniotwórcze występujące w chondrytach zwyczajnych to: ⁵²Mn (5,6 dni), ⁴⁸V (15,97 dni), ⁵¹Cr (27,7 dni), ⁵⁹Fe (44,5 dni), ⁵⁸Co (70,4 dni), ⁵⁶Co (77,23 dni), ⁴⁶Sc (83,8 dni), ⁵⁷Co (271,8 dni), ⁵⁴Mn (312 dni) (patrz → Antonin ● Sołtmany/Badania, Laubenstein et al. 2012). Wikipedia (EN) – Cosmogenic nuclide
^ wyniki analiz meteorytów Łowicz, Ribbeck, znalezisk z Litwy i okolic Cerkiewnika oraz pseudometeorytu Wyszków
^ SEM-EDS (ang. Scanning Electron Microscopy, Energy Dispersive Spectroscopy) – połączenie skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM) z spektroskopią rentgenowską z dyspersją energii (EDS/EDX), umożliwiające jednoczesną obserwację mikrostruktury próbki i analizę jej składu chemicznego. Wiązka elektronów w mikroskopie SEM skanuje powierzchnię próbki, tworząc obraz o bardzo dużym powiększeniu; oddziaływanie elektronów z atomami próbki powoduje emisję charakterystycznego promieniowania rentgenowskiego; detektor EDS mierzy energie tego promieniowania, co pozwala zidentyfikować obecne pierwiastki i oszacować ich zawartość. Wikipedia – Skaningowy mikroskop elektronowy ● Energy-dispersive X-ray spectroscopy
SEM-BSE (ang. Scanning Electron Microscopy, Backscattered Electrons) – technika obrazowania w skaningowym mikroskopie elektronowym wykorzystująca elektrony wstecznie rozproszone (BSE). Wiązka elektronów pada na próbkę, a część elektronów zostaje odbita (rozproszona wstecznie) przez jądra atomowe materiału; liczba elektronów BSE zależy głównie od liczby atomowej (Z) pierwiastków obecnych w próbce: pierwiastki cięższe (wyższe Z) dają silniejszy sygnał i są widoczne jako jaśniejsze obszary, pierwiastki lżejsze (niższe Z) dają słabszy sygnał i są widoczne jako ciemniejsze obszary. Co widać?: kontrast składowy (różnice w składzie chemicznym faz), identyfikację różnych faz materiału, obserwację rozmieszczenia minerałów, wtrąceń i zanieczyszczeń, informacje o mikrostrukturze próbki. Zalety: szybkie rozróżnianie obszarów o różnym składzie chemicznym, dobra współpraca z analizą EDS, szczególnie przydatna do badania materiałów wielofazowych. Wikipedia (EN) – Scanning electron microscope. Więcej → Mikrosonda (Microprobe)

[radionuclides-0] izotopy kosmogeniczne (ang. cosmogenic isotopes, radionuclides) – meteoroid w przestrzeni kosmicznej był wystawiony na działanie promieniowania kosmicznego. Wysokoenergetyczne cząstki promieniowania kosmicznego oddziałują z atomami w skale, powodując reakcje jądrowe i powstawanie charakterystycznych izotopów kosmogenicznych (np. ³He, ²¹Ne, ³⁸Ar, ¹⁰Be, ²⁶Al, ³⁶Cl, ¹⁴C, ⁵³Mn). Mierząc ich stężenia w meteorycie i znając tempo produkcji tych izotopów, można oszacować czas ekspozycji próbki na promieniowanie kosmiczne, czyli czas przebywania meteoroidu w przestrzeni kosmicznej po oddzieleniu od ciała macierzystego – czas ekspozycji na promieniowanie kosmiczne (CRE age, ang. Cosmic-Ray Exposure Age). Termin CRE age występuje głównie w artykułach dotyczących meteorytów, popularniejszym jego odpowiednikiem jest datowanie izotopami kosmogenicznymi (ang. cosmogenic nuclide dating). Badając izotopy kosmogeniczne można również określić czas od spadku – wiek pobytu meteorytu na Ziemi (ang. Terrestrial Age) (patrz → Antonin ● short-lived radionuclides). Badanie rozkładu izotopów w materiale pozwala określić historię ablacji/erozji skały (produkcja radionuklidów zależy od głębokości wewnątrz meteoroidu, porównując aktywności różnych izotopów można oszacować rozmiar meteoroidu przed wejściem w atmosferę oraz położenie fragmentu względem jego powierzchni). Zalety: pozwala badać procesy zachodzące w skali od tysięcy do milionów lat, dostarcza informacji niedostępnych dla klasycznych metod datowania, szeroko stosowana w badaniach meteorytów i powierzchni planet. Wikipedia (EN) – Cosmogenic nuclide

[SLRs-1] krótkożyciowe izotopy promieniotwórcze (SLRs, ang. Short-lived radionuclides) – radionuklidy o okresach półtrwania krótkich w porównaniu z wiekiem Układu Słonecznego (~4,567 mld lat), które były obecne podczas jego formowania, ale dziś już niemal całkowicie zanikły. Ich dawną obecność poznajemy po produktach rozpadu zachowanych w meteorytach. Najważniejsze SLRs w kosmochemii (w nawiasie okresy połowicznego rozpadu): ²⁶Al (0,717 mln lat), ⁴¹Ca (0,10 mln lat), ³⁶Cl (0,30 mln lat), ⁶⁰Fe (2,6 mln lat), ⁶³Mn (3,7 mln lat). Rozpad ²⁶Al→²⁶Mg był prawdopodobnie głównym źródłem ogrzewania młodych planetozymali prowadzącym do: metamorfizm chondrytów, topienie skał krzemianowych, oddzielenie jąder metalicznych, powstania meteorytów zdyferencjonowanych. Mierząc stężenie ekstremalnie krótkożyciowych izotopów promieniotwórczych (ang. short-lived radioactive nuklides) w meteorycie można określić tzw. wiek ziemski okazu (ang. terrestrial age; patrz → cosmogenic isotopes), tzn. czas od spadku meteorytu na Ziemię do chwili obecnej, gdy już ustały w nim procesy wytwarzania nowych nuklidów powstających w wyniku bombardowania meteoroidu promieniowaniem kosmicznym w przestrzeni pozaziemskiej. Przykładowe ekstremalnie krótkożyciowe izotopy promieniotwórcze występujące w chondrytach zwyczajnych to: ⁵²Mn (5,6 dni), ⁴⁸V (15,97 dni), ⁵¹Cr (27,7 dni), ⁵⁹Fe (44,5 dni), ⁵⁸Co (70,4 dni), ⁵⁶Co (77,23 dni), ⁴⁶Sc (83,8 dni), ⁵⁷Co (271,8 dni), ⁵⁴Mn (312 dni) (patrz → Antonin ● Sołtmany/Badania, Laubenstein et al. 2012). Wikipedia (EN) – Cosmogenic nuclide

[2] wyniki analiz meteorytów Łowicz, Ribbeck, znalezisk z Litwy i okolic Cerkiewnika oraz pseudometeorytu Wyszków

[SEM-3] SEM-EDS (ang. Scanning Electron Microscopy, Energy Dispersive Spectroscopy) – połączenie skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM) z spektroskopią rentgenowską z dyspersją energii (EDS/EDX), umożliwiające jednoczesną obserwację mikrostruktury próbki i analizę jej składu chemicznego. Wiązka elektronów w mikroskopie SEM skanuje powierzchnię próbki, tworząc obraz o bardzo dużym powiększeniu; oddziaływanie elektronów z atomami próbki powoduje emisję charakterystycznego promieniowania rentgenowskiego; detektor EDS mierzy energie tego promieniowania, co pozwala zidentyfikować obecne pierwiastki i oszacować ich zawartość. Wikipedia – Skaningowy mikroskop elektronowy ● Energy-dispersive X-ray spectroscopy
SEM-BSE (ang. Scanning Electron Microscopy, Backscattered Electrons) – technika obrazowania w skaningowym mikroskopie elektronowym wykorzystująca elektrony wstecznie rozproszone (BSE). Wiązka elektronów pada na próbkę, a część elektronów zostaje odbita (rozproszona wstecznie) przez jądra atomowe materiału; liczba elektronów BSE zależy głównie od liczby atomowej (Z) pierwiastków obecnych w próbce: pierwiastki cięższe (wyższe Z) dają silniejszy sygnał i są widoczne jako jaśniejsze obszary, pierwiastki lżejsze (niższe Z) dają słabszy sygnał i są widoczne jako ciemniejsze obszary. Co widać?: kontrast składowy (różnice w składzie chemicznym faz), identyfikację różnych faz materiału, obserwację rozmieszczenia minerałów, wtrąceń i zanieczyszczeń, informacje o mikrostrukturze próbki. Zalety: szybkie rozróżnianie obszarów o różnym składzie chemicznym, dobra współpraca z analizą EDS, szczególnie przydatna do badania materiałów wielofazowych. Wikipedia (EN) – Scanning electron microscope. Więcej → Mikrosonda (Microprobe)

[1]

[2]

[3]

[4]

Szablon:Tymiński (2024, ASMP2)

Z Wiki.Meteoritica.pl

Przypisy

Widok

Osobiste

Nawigacja

wiki.meteoritica.pl

Szukaj

Narzędzia