O ile nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie zamieszczonych materiałów należą do Jana Woreczko & Wadi.

(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)

Z Wiki.Meteoritica.pl

Wersja z 12:10, 8 paź 2026

Strona w budowie (Site under construction) Jeszcze to chwilę potrwa (It will take a while)

Piękne żelazo z bagna

Emsland →
Meteoryt Emsland (źródło: Gehler et al. 2015; „Abb. 37 Göttinger Hauptmasse des Meteoriten von Emsland. Foto: GZG Museum/G. Hundertmark.”)
znalezisko
Lokalizacja	Emsland, Dolna Saksonia, Niemcy
Położenie[1]	53°06'N, 07°12'E
Data	1940
Uwagi	znaleziony w torfowisku
Charakterystyka
Typ	meteoryt żelazny, niezgrupowany (Iron-ung), oktaedryt średnioziarnisty (Om, medium octahedrites)
Masa	19 kg
Cechy	jeden okaz
Meteoritical Bulletin Database

Meteoryt został znaleziony latem 1940 roku podczas prac melioracyjnych przy budowie Brualer Schloot, kanału służącego do osuszania i zagospodarowania mokradeł/wrzosowisk Brualer Moor. Znaleziono go na głębokości ponad 2 metrów. Miejsce znajdowało się na wysokim torfowisku na północny zachód od Rhede, około 500 m od granicy z Holandią (Buchwald (1975) podaje, że na zachód od wsi Brahe). Meteoryt został znaleziony przez robotników pracujących przy torfowisku — w tym okresie w Emsland istniały obozy karne (trwała II Wojna Światowa), a więźniowie (m.in. hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Emslandlager III Brual-Rhede) byli wykorzystywani do ciężkich prac przy osuszaniu torfowisk.^[2]

Po znalezieniu okaz trafił do Oberbaurata (starszego radcy budowlanego) Wilhelma Sagemüllera, kierownika/urzędnika Wasserwirtschaftsamt Meppen (Urząd Gospodarki Wodnej w Meppen). Początkowo zamierzano przekazać go do regionalnego muzeum, ale bardzo szybko zainteresowali się nim naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze. 26 sierpnia 1940 roku doktorant Franz Hillen zwrócił się do Sagemüllera z prośbą o przesłanie żelaza jemu oraz jego promotorowi, Friedrichowi Rudolfowi Vogelowi, kierującemu laboratorium metalograficznym Institut für allgemeine Metallkunde Uniwersytetu w Getyndze. Sagemüller wysłał meteoryt 11 września 1940 roku. Vogel wykonał następnie badania metalograficzne i zlecił analizę chemiczną.

Okaz miał około 22×19×13 cm i ważył około 19 kg, a większość jego powierzchni pokrywają regmaglipty. Pomimo, że był mocno skorodowany ma zaskakująco dobrze zachowaną powierzchnię, z miejscami z zachowaną skorupą obtopieniową (ang. fuzion crust, niem. Schmelzkruste)! Jeszcze ciekawsze jest to, że na dolnej stronie meteorytu naturalnie ujawniły się figury Widmanstättena w wyniku działania kwasów glebowych (kwasów humusowych z torfu), wszak został znaleziony w kwaśnym środowisku torfowiska. Meteoryt został częściowo „wytrawiony” już w ziemi, bez udziału człowieka!

Wyjątkowo świeży okaz!

Oglądając dostępne w internecie zdjęcia tego okazu (Wikimedia), trudno uwierzyć, że w jego opisie podawano, iż był mocno skorodowany i oblepiony zwietrzeliną?! Na zdjęciu z publikacji Gehler et al. (2015) widać mało zwietrzały okaz, z pięknymi regmagliptami i doskonale zachowanymi fragmentami skorupy obtopieniowej. Miejscami widać na niej wyraźne i „ostre” linie spływu (ang. flow lines). Tak wyglądają, np. dobrze zachowane okazy meteorytu Sikhote-Alin^[3] ze spadku w 1947 roku. Nie udało się ustalić czy były prowadzone pomiary oszacowania ziemskiego wieku (ang. terrestrial age) okazu meteorytu Emsland, ale można zaryzykować stwierdzenie, że spadł on krótko przed 1940 rokiem.

Obecnie okaz (masa główna) znajduje się na uniwersytecie w Getyndze (Geowissenschaftlichen Museum der Universität Göttingen), ale nie jest eksponowana. Początkowo wycięto z niej do badań około 3 kg materiału, obecnie waży około 16,1 kg (jej zdjęcia znajdują się na Wikimedia).

Meteoryty żelazne grupy Iron-ung

O meteorytach żelaznych grupy Iron-ung (Woźniak 2021):

Grupa Iron-ung

Zawartość Ni-Ga dla grupy Iron-ung (schematycznie zaznaczono pozostałe grupy; dla części meteorytów dokonano kilku ana­liz, stąd są one reprezentowane na wykresie przez kilka punktów (▼)). Na wykresach zaznaczono meteoryty podgrupy South Byron Trio (■)

Wiele okazów meteorytów nie udało się zaklasyfikować do żadnej konkretnej grupy i są one klasyfikowane jako meteoryty żelazne-niezgrupowane (Iron-ung, Iron, ungrou­ped). Jest wysoce prawdopodobne, że wiele z nich tworzy nieznane i nie wyodrębnione jeszcze grupy, ale zbyt mała liczba reprezentantów o podobnych cechach nie pozwala na jednoznaczne zidentyfikowanie i zdefiniowanie nowego klastra (Scott et al. 1975)!^[4]

W grupie meteorytów Iron-ung, stanowiących ponad 10% wszystkich skla­sy­fi­ko­wanych meteorytów żelaznych, również udało się zidentyfikować tria podobnych meteorytów (rys. 21). Najlepiej zbadane trio to South Byron Trio (Iron-ung, ATAX) do którego należą South Byron, Babb's Mill (Troost's Iron) oraz antarktyczny Inland Forts 83500. Podgrupa ta jest łączona z pallasytem niezgrupowanym Milton.

Badacze szacują, że meteoryty z grupy niezgrupowanych (Iron-ung) pochodzą z różnych ciał macierzystych, których szacowana liczba przekracza ponad 50. Chociaż meteoryty żelazne stanowią tylko ~4,5% spadków, to prawdopodobnie pochodzą one z większej liczby ciał macierzystych niż którakolwiek inna grupa meteorytów!

Do tej grupy należy niemiecki meteoryt Emsland.

Lokalizacja

Według źródeł, okaz został znaleziony na zachód od wsi Brahe (dziś już nie istniejącej), na północny zachód od wsi Rhede, 500 m od granicy z Holandią (Niderlandami). Znaleziony na głębokości 2 m podczas kopania rowu melioracyjnego/kanału Brualer Schloot.

Mapy

Położenia bagna/wrzosowiska Brualer Moor (mapa z 1928 roku: Geologische Spezialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten/[2809]=Gradabteilung 21, Blatt 54: Bunde)

Położenia bagien/wrzosowisk Brualer Moor i Rheder Moor; różowa linia – kanał Brualer Schloot (mapy z 1898 roku: Topographische Karte 1:25000/[2909]=1442: Rhede in Hannover oraz [2809]=1362: Bunde)

Bibliografia

• Bartoschewitz Rainer, (1999), Der Emsland Meteorit, Der Aufschluss, 50(5), 1999, s. 257–266.

• Buchwald Vagn Fabritius, (1975), Handbook of Iron Meteorites. Their History, Distribution, Composition, and Structure, University of California Press, Berkeley 1975, (s. 566-567). ISBN 0-520-02934-8.^[5] Pliki PDF.

• +Gehler Alexander, Reich Mike, (2015), Die Meteorite Niedersachsens, Naturhistorica – Berichte der Naturhistorischen Gesellschaft Hannover, 157, 2015, s. 7-100.^[6] Plik PDF; plik Naturhistorica.

• Koblitz Jörn, MetBase. Meteorite Data Retrieval Software, Version 7.3 (CD-ROM), Ritterhude, Germany 1994-2012. MetBase.

• Vogel Rudolf, (1943), Emsland, ein neuer Eisenmeteorit, Chemie der Erde, 15(1-2), Jena 1943, s. 52–65.

Przypisy

Zobacz również

• meteoryt Zadzim

Linki zewnętrzne

• Meteoritical Bulletin Database (MBD) – meteoryt Emsland
• Encyclopedia of Meteorites (EoM) – meteoryt Emsland

• Wikipedia (DE) – Emsland (Meteorit)
• Wikimedia (DE) – Category:Emsland (Meteorit)
• Wikipedia (NL) – Brualer Schloot

• Portal Hypotheses – Meteoriten-Fund im Emsland: 1940 finden Strafgefangene bei Rhede im Hochmoor einen Eisenmeteoriten

• woreczko.pl – Figury Widmanstättena (Widmanstätten pattern)