(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)
Drelów/Badania
Z Wiki.Meteoritica.pl
(→Mineralogia i petrografia) |
|||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| - | |||
__NOTOC__ | __NOTOC__ | ||
| - | {{VerifyLevel|level= | + | {{VerifyLevel|level=2i}} |
[[Image:SN20250218_(badania_Agnieszka_Mirek_Krzysztof_Szopa)-fb1.jpg|thumb|left|200px|Badacze z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach: Agnieszka Mirek i Krzysztof Szopa (UŚl)]] | [[Image:SN20250218_(badania_Agnieszka_Mirek_Krzysztof_Szopa)-fb1.jpg|thumb|left|200px|Badacze z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach: Agnieszka Mirek i Krzysztof Szopa (UŚl)]] | ||
| Linia 28: | Linia 27: | ||
Na podstawie klasycznej metody '''meteoryt Drelów sklasyfikowano jako chondryt zwyczajny typu L6''' (na podstawie składu oliwinu i piroksenów – Fa/Fs (fajalit/ferrosilit) – oraz zawartości kobaltu (Co) w kamacycie w odniesieniu do Fa w oliwinie), ze '''stopniem zwietrzenia''' (ang. ''weathering level'') '''W0''' i '''stopniem szokowym''' (ang. ''shock stage'') '''S3'''. | Na podstawie klasycznej metody '''meteoryt Drelów sklasyfikowano jako chondryt zwyczajny typu L6''' (na podstawie składu oliwinu i piroksenów – Fa/Fs (fajalit/ferrosilit) – oraz zawartości kobaltu (Co) w kamacycie w odniesieniu do Fa w oliwinie), ze '''stopniem zwietrzenia''' (ang. ''weathering level'') '''W0''' i '''stopniem szokowym''' (ang. ''shock stage'') '''S3'''. | ||
| - | Meteoryt Drelów został | + | |
| + | Błasiak (2026) | ||
| + | {{BQuote-begin|max-width=800px}} | ||
| + | Meteoryt Drelów, związany z bolidem z dnia 18 lutego 2025 r., został sklasyfikowany jako chondryt zwyczajny typu '''L6''' o umiarkowanym stopniu szokowym ('''S3''') i bardzo niskim stopniu zwietrzenia ('''W0'''). Okaz znaleziony przez autora poddano szczegółowym badaniom petrologicznym, mineralogicznym i geochemicznym. Badany materiał charakteryzuje się dominacją ksenomorficznego tła, obecnością reliktowych chondr (typ petrologiczny – '''6''') oraz licznymi żyłami szokowymi (stopień szokowy – '''S3'''). Średnia zawartość cząstki fajalitowej w oliwinie ('''24,73% mol.'''), ferrosilitowej w piroksenie ('''20,86% mol.''') jednoznacznie potwierdza przynależność meteorytu Drelów do grupy chemicznej '''L''' chondrytów zwyczajnych. Przeprowadzone analizy potwierdzają słuszność klasyfikacji (Szopa i in. 2025; Meteoritical Bulletin 2025). | ||
| + | |||
| + | Analizy pierwiastków śladowych metodą LA-ICP-MS wykazały zróżnicowanie geochemiczne pomiędzy fazami mineralnymi. Oliwiny i pirokseny najlepiej zachowują pierwotny sygnał geochemiczny, podczas gdy fosforany są głównymi nośnikami REE, przy wyraźnym wzbogaceniu merrillitu względem apatytu. Porównanie chromitów pochodzenia kosmicznego z ziemskimi podkreśla podwyższone zawartości Ti oraz zubożenie w Ni i Co, co wynika z preferencyjnego wiązania tych pierwiastków przez fazy metaliczne. Wyniki potwierdzają skuteczność analizy fazowej w identyfikacji nośników pierwiastków śladowych w chondrytach zwyczajnych. | ||
| + | {{BQuote-end}} | ||
| + | |||
== Galerie == | == Galerie == | ||
| Linia 59: | Linia 65: | ||
File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig09.jpg|'''Rys. 9.''' A) ziarno kamacytu, taenitu i tetrataenitu; B) ziarna kamacytu, taenitu i troilitu w masie sklanej; C) zbliżenie na fazy metaliczne w żyle szokowej; D) żyła szokowa; E) belkowa chondra oliwinowa z zaznaczoną strefą „czarnych żyłek”; F) chondra piroksenowa belkowa; G) ziarna troilitu, taenitu i chromitu w tle skalnym (skróty: Ol – oliwin, Px – piroksen, Sk – skaleń); H) parageneza apatytu z merrillitem. Zdjęcia BSE.<br />'''''Fig. 9.''' A) grains of kamacite, taenite and tetrataenite; B) grains of kamacite, taenite and troilite in meteorite matrix; C) close-up of metallic phases located in shock vein; D) shock vein; E) olivine barred chondrule with marked ‘black veins’ zone; F) barred pyroxene chondrule; G) grains of troilite, taenite and chromite in matrix (abbreviations: Ol – olivine, Px – pyroxene, Sk – feldspar); H) paragenesis of apatite with merrillite. BSE images.'' | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig09.jpg|'''Rys. 9.''' A) ziarno kamacytu, taenitu i tetrataenitu; B) ziarna kamacytu, taenitu i troilitu w masie sklanej; C) zbliżenie na fazy metaliczne w żyle szokowej; D) żyła szokowa; E) belkowa chondra oliwinowa z zaznaczoną strefą „czarnych żyłek”; F) chondra piroksenowa belkowa; G) ziarna troilitu, taenitu i chromitu w tle skalnym (skróty: Ol – oliwin, Px – piroksen, Sk – skaleń); H) parageneza apatytu z merrillitem. Zdjęcia BSE.<br />'''''Fig. 9.''' A) grains of kamacite, taenite and tetrataenite; B) grains of kamacite, taenite and troilite in meteorite matrix; C) close-up of metallic phases located in shock vein; D) shock vein; E) olivine barred chondrule with marked ‘black veins’ zone; F) barred pyroxene chondrule; G) grains of troilite, taenite and chromite in matrix (abbreviations: Ol – olivine, Px – pyroxene, Sk – feldspar); H) paragenesis of apatite with merrillite. BSE images.'' | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| + | |||
=== Okazy === | === Okazy === | ||
Aktualna wersja na dzień 22:12, 21 kwi 2026
W kwietniu 2025 roku ukazał się artykuł badaczy z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (Szopa et al. 2025) z wynikami analiz i klasyfikacją meteorytu Drelów.
Badania i klasyfikacja
Spadek i poszukiwania
Spadek meteorytu został zarejestrowany i zlokalizowany przez sieć bolidową Skytinel.[1] Zjawisko zaobserwowano 18 lutego 2025 roku o godzinie 18:04 (UT+1). Obliczono orbitę meteoroidu, jego trajektorię w atmosferze oraz pole rozsiania fragmentów (ang. strewn field). Do końca marca 2025 roku odnaleziono około 75 fragmentów o łącznej masie około 3917 g. Pierwszy fragment (92,8 g) został znaleziony cztery dni po spadku. Dzień później znaleziono masę główną 517,07 g.
Materiał do badań na Uniwersytecie Śląskim został przekazany przez Kryspina Kmieciaka. Były to 3 fragmenty (w sumie 23,73 g) meteorytu pochodzące z jednego okazu o wadze 77 g. Okaz był znaleziony w lokalizacji mieszczącej się w przewidzianym przez wyliczenia Skytinel polu rozrzutu.
Własności fizyczne i mineralogia
Pierwsze oględziny znalezionych okazów wskazywały, że jest to chondryt zwyczajny typu L lub nawet LL, czyli o małej zawartości żelaza metalicznego – widać również, że okazy są „za duże”, jak na swoją wagę. Na przełamach nie widać chondr, więc jest on wysokiego typu petrograficznego. Widać też żyłki szokowe. Okazy w całości są pokryte czarną i brązową, matową skorupą obtopieniową. Widać też regmaglipty. Na okazie Maksymiliana Jakubczaka jest mały odsłonięty fragment powierzchni pokryty skorupą drugiego rzędu (może to trzeciego rzędu?). Na okazie tym widać też ślady uderzenia w twarde podłoże. Okazy są „kanciaste”, co sugeruje, że ulegały fragmentacji jeszcze na małych wysokościach, ale dobrze uformowana skorupa świadczy, że było to jeszcze w fazie jasnej przelotu bolidu. Był to deszcz meteorytów.
Pierwsze okazy zostały znalezione mniej niż cztery dni po spadku. Nie widać na nich oznak wietrzenia, gdyż w rejonie spadku nie było w tym okresie opadów, a temperatura była ujemna.
Skorupa obtopieniowa meteorytu jest czarna (zbudowana ze szklistego materiału z inkluzjami szkieletowych spineli bogatych w żelazo). Chondry występują rzadko i nie przekraczają 1,5 mm średnicy (typowo mają do 0,8 mm). Występują różne typy chondr, z czego dominują: chondry porfirowe oliwinowe (PO, porphyritic olivine), chondry belkowe (lamelkowe) oliwinowe (BO, barred olivine) > chondry granularne (ziarniste) oliwinowo-piroksenowe (GOP, granular olivine-pyroxene) > chondry promieniste piroksenowe (RP, radial pyroxene). Większość chondr jest łatwo rozpoznawalna i zdeformowana. W niektórych fragmentach widoczne są ciemne żyły szokowe (ang. shock veins) (widoczne gołym okiem). Fazami metalicznymi są kamacyt, taenit i tetrataenit. W badanym meteorycie stwierdzono również obecność ziaren miedzi rodzimej (do 5 μm średnicy). Skład objętościowy meteorytu to (w % obj.): oliwin (Ol) – 35,5%, ortopiroksen (Opx) – 43%, klinopiroksen (Cpx) – 9,2%, plagioklaz (Pl) – 5,0%, troilit (Tro) – 3,5%, kamacyt (Kam) – 2,7%, merrillit + apatyt (Mer+Ap) – 0,4% i chromit (Chr) – 0,3%.
Zawartość Fa, Fs i Te[2] w oliwinie (średnia; w % mol.) wynosi odpowiednio: 25,94, 73,35 i 0,55. Pirokseny niskowapniowe są jednorodne – zawartość Wo wynosi 1,65, Fs – 22,00, a En – 76,34 (w % mol.). Średnia zawartość Al₂O₃, MgO i TiO₂ w spinelu chromowym wynosi odpowiednio: 5,6%, 2,36% i 2,73% wagowo. Troilit jest jednorodny, z minimalnym niedoborem siarki. Zawartość niklu i kobaltu w troilicie dochodzi odpowiednio do 0,04% i 0,11% wagowo. Fazami metalicznymi są kamacyt, taenit i tetrataenit. Kamacyt zawiera od 5,83 do 6,81% wag. niklu i od 0,39 do 0,56% wag. kobaltu. Tetrataenit charakteryzuje się zawartością niklu w zakresie 49,68–50,46% wag. i kobaltu do 0,05% wag. Wysokowapniowy piroksen monoklinowy, podobny do diopsydu, jest rzadki. Piroksen wraz z plagioklazem występuje w mezostazie. Skład skaleni (średni; N=37): Ab – 83,91%, Or – 5,78%, An – 10,31%, Cs – 0,03%. Ziarna skaleni występują także w matriksie i w pobliżu metamorfizowanych chondr. Ziarna skaleni mają do 200 μm długości. Minerały akcesoryczne to fosforany (chlorapatyt < merrillit) oraz miedź rodzima (zaw. Ni = 1,48% wag.).
Klasyfikacja
Na podstawie klasycznej metody meteoryt Drelów sklasyfikowano jako chondryt zwyczajny typu L6 (na podstawie składu oliwinu i piroksenów – Fa/Fs (fajalit/ferrosilit) – oraz zawartości kobaltu (Co) w kamacycie w odniesieniu do Fa w oliwinie), ze stopniem zwietrzenia (ang. weathering level) W0 i stopniem szokowym (ang. shock stage) S3.
Błasiak (2026)
Meteoryt Drelów, związany z bolidem z dnia 18 lutego 2025 r., został sklasyfikowany jako chondryt zwyczajny typu L6 o umiarkowanym stopniu szokowym (S3) i bardzo niskim stopniu zwietrzenia (W0). Okaz znaleziony przez autora poddano szczegółowym badaniom petrologicznym, mineralogicznym i geochemicznym. Badany materiał charakteryzuje się dominacją ksenomorficznego tła, obecnością reliktowych chondr (typ petrologiczny – 6) oraz licznymi żyłami szokowymi (stopień szokowy – S3). Średnia zawartość cząstki fajalitowej w oliwinie (24,73% mol.), ferrosilitowej w piroksenie (20,86% mol.) jednoznacznie potwierdza przynależność meteorytu Drelów do grupy chemicznej L chondrytów zwyczajnych. Przeprowadzone analizy potwierdzają słuszność klasyfikacji (Szopa i in. 2025; Meteoritical Bulletin 2025).
Analizy pierwiastków śladowych metodą LA-ICP-MS wykazały zróżnicowanie geochemiczne pomiędzy fazami mineralnymi. Oliwiny i pirokseny najlepiej zachowują pierwotny sygnał geochemiczny, podczas gdy fosforany są głównymi nośnikami REE, przy wyraźnym wzbogaceniu merrillitu względem apatytu. Porównanie chromitów pochodzenia kosmicznego z ziemskimi podkreśla podwyższone zawartości Ti oraz zubożenie w Ni i Co, co wynika z preferencyjnego wiązania tych pierwiastków przez fazy metaliczne. Wyniki potwierdzają skuteczność analizy fazowej w identyfikacji nośników pierwiastków śladowych w chondrytach zwyczajnych.
Galerie
Cechy fizyczne
Wstępne wyniki pomiarów widma mössbauerowskiego meteorytu Drelów, wskazuję, że jest w nim więcej fazy metalicznej (stop Fe-Ni) niż w meteorycie Sołtmany
Płytka (2,97 g) pełen przekrój (full slice) z widocznymi żyłkami szokowymi, ziarnami stopu Fe-Ni i nielicznymi chondrami (fot. Jan Woreczko) |
||
Skorupa obtopieniowa (ang. fusion crust) i wewnętrzna budowa (fot. Andrzej Owczarzak). W prawym dolnym rogu obrazu widać ciemnoniebieski obiekt! Nie udało się go zidentyfikować, ale być może jest to kryształ halitu (NaCl)?![3] |
Płytki meteorytu Drelów. Widać nieliczne zachowane chondry, liczne ziarna stopu Fe-Ni oraz pierwsze oznaki wietrzenia (fot. Tomasz „Aurora” Żywczak) |
Mineralogia i petrografia
Błasiak (2026)
Rys. 4. Zdjęcia mikroskopowe: A) zdeformowana chondra oliwinowa (NX); B) zdeformowana chondra piroksenowa przecięta żyłą szokową (NX); C) żyła szokowa (1N); D) żyła szokowa (NX). |
Rys. 5. Zdjęcia mikroskopowe ze zbliżeniem na skorupę obtopieniową i wnętrze meteorytu z wyszczególnieniem strefy „czarnych żyłek” (na czerwono): A) światło przechodzące niespolaryzowane (1N); B) światło przechodzące spolaryzowane (NX); C) światło odbite z zaznaczonymi spinelami w skorupie obtopieniowej (czerwone strzałki). |
|
Rys. 6. Odmieszania faz Fe-Ni-Cu: A) przerosty kamacytu i taenitu w sąsiedztwie skorupy obtopieniowej ze spinelami; B) ziarno faz metalicznych Fe-Ni-Cu i troilitu. Zdjęcia BSE. |
Rys. 8. Diagramy klasyfikacyjne, gdzie punkt projekcyjny oznaczony został gwiazdką: A) Stosunki molowe cząsteczki fajalitowej w oliwinach do ferrosilitowej w piroksenach niskowapniowych dla chondrytów zwyczajnych (zmodyfikowane po Rubin 1990); B) zestawienie zawartości cząsteczki fajalitowej ze średnią zawartością kobaltu w kamacycie na tle chondrytów zwyczajnych (zmodyfikowane po Kirby i in. 2025). |
Rys. 9. A) ziarno kamacytu, taenitu i tetrataenitu; B) ziarna kamacytu, taenitu i troilitu w masie sklanej; C) zbliżenie na fazy metaliczne w żyle szokowej; D) żyła szokowa; E) belkowa chondra oliwinowa z zaznaczoną strefą „czarnych żyłek”; F) chondra piroksenowa belkowa; G) ziarna troilitu, taenitu i chromitu w tle skalnym (skróty: Ol – oliwin, Px – piroksen, Sk – skaleń); H) parageneza apatytu z merrillitem. Zdjęcia BSE. |
Okazy
Okaz [46] i szczegóły jego wyglądu (fot. Marcin Cimała)
Widoczne na skorupie obszary iryzacji (ang. iridescence)[4] |
||
Orientowany okaz chondrytu węglistego Aguas Zarcas (fot. ASU); cała tylna powierzchnia okazu wykazuje iryzację (ang. iridescence) |
Okazy [1], [7] i [21] w kolekcji Tomasza Jakubowskiego (fot. Tomasz Jakubowski)
Okaz [1], znalezisko Maksymiliana Jakubczaka; eksponowany w PAN Muzeum Ziemi w Warszawie |
Okaz [7], znalezisko Gabrieli Najman |
Fragment (26,8 g) okazu [21], znalezisko Kryspina Kmieciaka; eksponowany w Muzeum na Kuźniczej we Wrocławiu |
Bibliografia
- Bischoff Addi, Szopa Krzysztof, Barrat Jean-Alix, Bartel Stig, Berndt Jasper, Di Rocco Tommaso, Heinlein Dieter, Klemme Stephan, Krzykawski Tomasz, Lehnert Björn, Mirek Agnieszka, Pack Andreas, Patzek Markus, Pichotta Marie, Reitze Maximilian P., Ruchti Stefan, Schmitt-Kopplin Philippe, Wimmer Karl, Żmija Mateusz, (2026), Drelów, the 13th and latest meteorite fall in Poland—A typical L6 chondrite with shock veins, Meteoritics & Planetary Science, vol. 61(3), 2026, s. 466-486 (abstrakt). Plik doi.
- Błasiak Aleksander, (2026), Petrologia, mineralogia i geochemia pierwiastków śladowych meteorytu Drelów (Petrology, mineralogy and trace element geochemistry of the Drelów meteorite), Acta Soc. Metheor. Polon., 17, 2026, s. 35-51 (abstrakt). Plik doi; plik ASMP.
- Szopa Krzysztof, Mirek Agnieszka, Żmija Mateusz, Kmieciak Kryspin, Krzykawski Tomasz, (2025), Nowy Polski meteoryt z Drelowa: charakterystyka geochemiczna, mineralogiczna i petrologiczna (New Polish meteorite from Drelów: geochemical, mineralogical and petrological investigation), Acta Soc. Metheor. Polon., 16, 2025, s. 51-66 (abstrakt). Plik ASMP.
- Żmija Mateusz, et al., (2026), Drelów Meteorite (L6)—From Observations of a Fireball by Skytinel Network to the Recovery of Over 70 Meteorite Fragments in Poland, Meteoritics & Planetary Science, in preparation.[1]
Przypisy
Zobacz również
Linki zewnętrzne
- Wikipedia – Iryzacja
- YouTube – Meteoryt Drelów pod mikroskopem polaryzacyjnym
- YouTube – W Gabinecie Astronoma: Meteoryt Drelów: co kryje w środku?