(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)
Drelów/Badania
Z Wiki.Meteoritica.pl
m (→Cechy fizyczne) |
(→Mineralogia i petrografia) |
||
| Linia 51: | Linia 51: | ||
Błasiak (2026) | Błasiak (2026) | ||
| - | <gallery caption="" widths="240px" heights=" | + | <gallery caption="" widths="240px" heights="220px" perrow="3"> |
| - | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig03.jpg| | + | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig03.jpg|'''Rys. 3.''' Pełny przekrój przez meteoryt; płytka cienka uniwersalna w świetle przechodzącym A) niespolaryzowanym (1N); B) spolaryzowanym (NX).<br />'''''Fig. 3.''' Full cross-section of a meteorite; thin section in transmitted light A) plane-polarised (1N); B) polarised (NX).'' |
| - | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig04.jpg|'''''Fig. 4.''''' | + | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig04.jpg|'''Rys. 4.''' Zdjęcia mikroskopowe: A) zdeformowana chondra oliwinowa (NX); B) zdeformowana chondra piroksenowa przecięta żyłą szokową (NX); C) żyła szokowa (1N); D) żyła szokowa (NX).<br />'''''Fig. 4.''' Microscopic images: A) deformed olivine chondrule (NX); B) deformed pyroxene chondrule cut by a shock vein (NX); C) shock vein (1N); D) shock vein (NX).'' |
| - | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig05.jpg|'''''Fig. 5.''''' | + | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig05.jpg|'''Rys. 5.''' Zdjęcia mikroskopowe ze zbliżeniem na skorupę obtopieniową i wnętrze meteorytu z wyszczególnieniem strefy „czarnych żyłek” (na czerwono): A) światło przechodzące niespolaryzowane (1N); B) światło przechodzące spolaryzowane (NX); C) światło odbite z zaznaczonymi spinelami w skorupie obtopieniowej (czerwone strzałki).<br />'''''Fig. 5.''' Microscopic images showing a close-up of the fusion crust and the interior of the meteorite, with the ‘black veins’ zone highlighted (in red): A) plane-polarised transmitted light (1N); B) cross polarised transmitted light (NX); C) reflected light with spinels marked in the fusion crust (red arrows).'' |
| - | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig06.jpg|'''''Fig. 6.''''' | + | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig06.jpg|'''Rys. 6.''' Odmieszania faz Fe-Ni-Cu: A) przerosty kamacytu i taenitu w sąsiedztwie skorupy obtopieniowej ze spinelami; B) ziarno faz metalicznych Fe-Ni-Cu i troilitu. Zdjęcia BSE.<br />'''''Fig. 6.''' Fe-Ni-Cu phase exsolution; BSE images: A) kamacite and taenite intergrowths in the vicinity of the fusion crust with chromites; B) Fe-Ni-Cu metallic phase grains and troilite. BSE images.'' |
| - | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig08.jpg|'''''Fig. 8.''''' | + | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig08.jpg|'''Rys. 8.''' Diagramy klasyfikacyjne, gdzie punkt projekcyjny oznaczony został gwiazdką: A) Stosunki molowe cząsteczki fajalitowej w oliwinach do ferrosilitowej w piroksenach niskowapniowych dla chondrytów zwyczajnych (zmodyfikowane po Rubin 1990); B) zestawienie zawartości cząsteczki fajalitowej ze średnią zawartością kobaltu w kamacycie na tle chondrytów zwyczajnych (zmodyfikowane po Kirby i in. 2025).<br />'''''Fig. 8.''' Classification diagrams, where the projection point is marked with a star: A) Molar ratios of fayalite in olivines to ferrosilite in low-Ca pyroxenes of ordinary chondrites (modified after Rubin 1990); B) comparison of the fayalite molar fraction with the average cobalt content in the kamacite using the example of ordinary chondrites (Kirby et al. 2025).'' |
| - | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig09.jpg|'''''Fig. 9.''''' | + | File:Drelów_(Błasiak_2026)-fig09.jpg|'''Rys. 9.''' A) ziarno kamacytu, taenitu i tetrataenitu; B) ziarna kamacytu, taenitu i troilitu w masie sklanej; C) zbliżenie na fazy metaliczne w żyle szokowej; D) żyła szokowa; E) belkowa chondra oliwinowa z zaznaczoną strefą „czarnych żyłek”; F) chondra piroksenowa belkowa; G) ziarna troilitu, taenitu i chromitu w tle skalnym (skróty: Ol – oliwin, Px – piroksen, Sk – skaleń); H) parageneza apatytu z merrillitem. Zdjęcia BSE.<br />'''''Fig. 9.''' A) grains of kamacite, taenite and tetrataenite; B) grains of kamacite, taenite and troilite in meteorite matrix; C) close-up of metallic phases located in shock vein; D) shock vein; E) olivine barred chondrule with marked ‘black veins’ zone; F) barred pyroxene chondrule; G) grains of troilite, taenite and chromite in matrix (abbreviations: Ol – olivine, Px – pyroxene, Sk – feldspar); H) paragenesis of apatite with merrillite. BSE images.'' |
</gallery> | </gallery> | ||
| - | |||
=== Okazy === | === Okazy === | ||
Wersja z 21:55, 21 kwi 2026
| Strona w budowie (Site under construction) Jeszcze to chwilę potrwa (It will take a while) |
W kwietniu 2025 roku ukazał się artykuł badaczy z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (Szopa et al. 2025) z wynikami analiz i klasyfikacją meteorytu Drelów.
Badania i klasyfikacja
Spadek i poszukiwania
Spadek meteorytu został zarejestrowany i zlokalizowany przez sieć bolidową Skytinel.[1] Zjawisko zaobserwowano 18 lutego 2025 roku o godzinie 18:04 (UT+1). Obliczono orbitę meteoroidu, jego trajektorię w atmosferze oraz pole rozsiania fragmentów (ang. strewn field). Do końca marca 2025 roku odnaleziono około 75 fragmentów o łącznej masie około 3917 g. Pierwszy fragment (92,8 g) został znaleziony cztery dni po spadku. Dzień później znaleziono masę główną 517,07 g.
Materiał do badań na Uniwersytecie Śląskim został przekazany przez Kryspina Kmieciaka. Były to 3 fragmenty (w sumie 23,73 g) meteorytu pochodzące z jednego okazu o wadze 77 g. Okaz był znaleziony w lokalizacji mieszczącej się w przewidzianym przez wyliczenia Skytinel polu rozrzutu.
Własności fizyczne i mineralogia
Pierwsze oględziny znalezionych okazów wskazywały, że jest to chondryt zwyczajny typu L lub nawet LL, czyli o małej zawartości żelaza metalicznego – widać również, że okazy są „za duże”, jak na swoją wagę. Na przełamach nie widać chondr, więc jest on wysokiego typu petrograficznego. Widać też żyłki szokowe. Okazy w całości są pokryte czarną i brązową, matową skorupą obtopieniową. Widać też regmaglipty. Na okazie Maksymiliana Jakubczaka jest mały odsłonięty fragment powierzchni pokryty skorupą drugiego rzędu (może to trzeciego rzędu?). Na okazie tym widać też ślady uderzenia w twarde podłoże. Okazy są „kanciaste”, co sugeruje, że ulegały fragmentacji jeszcze na małych wysokościach, ale dobrze uformowana skorupa świadczy, że było to jeszcze w fazie jasnej przelotu bolidu. Był to deszcz meteorytów.
Pierwsze okazy zostały znalezione mniej niż cztery dni po spadku. Nie widać na nich oznak wietrzenia, gdyż w rejonie spadku nie było w tym okresie opadów, a temperatura była ujemna.
Skorupa obtopieniowa meteorytu jest czarna (zbudowana ze szklistego materiału z inkluzjami szkieletowych spineli bogatych w żelazo). Chondry występują rzadko i nie przekraczają 1,5 mm średnicy (typowo mają do 0,8 mm). Występują różne typy chondr, z czego dominują: chondry porfirowe oliwinowe (PO, porphyritic olivine), chondry belkowe (lamelkowe) oliwinowe (BO, barred olivine) > chondry granularne (ziarniste) oliwinowo-piroksenowe (GOP, granular olivine-pyroxene) > chondry promieniste piroksenowe (RP, radial pyroxene). Większość chondr jest łatwo rozpoznawalna i zdeformowana. W niektórych fragmentach widoczne są ciemne żyły szokowe (ang. shock veins) (widoczne gołym okiem). Fazami metalicznymi są kamacyt, taenit i tetrataenit. W badanym meteorycie stwierdzono również obecność ziaren miedzi rodzimej (do 5 μm średnicy). Skład objętościowy meteorytu to (w % obj.): oliwin (Ol) – 35,5%, ortopiroksen (Opx) – 43%, klinopiroksen (Cpx) – 9,2%, plagioklaz (Pl) – 5,0%, troilit (Tro) – 3,5%, kamacyt (Kam) – 2,7%, merrillit + apatyt (Mer+Ap) – 0,4% i chromit (Chr) – 0,3%.
Zawartość Fa, Fs i Te[2] w oliwinie (średnia; w % mol.) wynosi odpowiednio: 25,94, 73,35 i 0,55. Pirokseny niskowapniowe są jednorodne – zawartość Wo wynosi 1,65, Fs – 22,00, a En – 76,34 (w % mol.). Średnia zawartość Al₂O₃, MgO i TiO₂ w spinelu chromowym wynosi odpowiednio: 5,6%, 2,36% i 2,73% wagowo. Troilit jest jednorodny, z minimalnym niedoborem siarki. Zawartość niklu i kobaltu w troilicie dochodzi odpowiednio do 0,04% i 0,11% wagowo. Fazami metalicznymi są kamacyt, taenit i tetrataenit. Kamacyt zawiera od 5,83 do 6,81% wag. niklu i od 0,39 do 0,56% wag. kobaltu. Tetrataenit charakteryzuje się zawartością niklu w zakresie 49,68–50,46% wag. i kobaltu do 0,05% wag. Wysokowapniowy piroksen monoklinowy, podobny do diopsydu, jest rzadki. Piroksen wraz z plagioklazem występuje w mezostazie. Skład skaleni (średni; N=37): Ab – 83,91%, Or – 5,78%, An – 10,31%, Cs – 0,03%. Ziarna skaleni występują także w matriksie i w pobliżu metamorfizowanych chondr. Ziarna skaleni mają do 200 μm długości. Minerały akcesoryczne to fosforany (chlorapatyt < merrillit) oraz miedź rodzima (zaw. Ni = 1,48% wag.).
Klasyfikacja
Na podstawie klasycznej metody meteoryt Drelów sklasyfikowano jako chondryt zwyczajny typu L6 (na podstawie składu oliwinu i piroksenów – Fa/Fs (fajalit/ferrosilit) – oraz zawartości kobaltu (Co) w kamacycie w odniesieniu do Fa w oliwinie), ze stopniem zwietrzenia (ang. weathering level) W0 i stopniem szokowym (ang. shock stage) S3.
Meteoryt Drelów został zgłoszony do bazy Meteoritical Bulletin Database w celu rejestracji.
Galerie
Cechy fizyczne
Wstępne wyniki pomiarów widma mössbauerowskiego meteorytu Drelów, wskazuję, że jest w nim więcej fazy metalicznej (stop Fe-Ni) niż w meteorycie Sołtmany
Płytka (2,97 g) pełen przekrój (full slice) z widocznymi żyłkami szokowymi, ziarnami stopu Fe-Ni i nielicznymi chondrami (fot. Jan Woreczko) |
||
Skorupa obtopieniowa (ang. fusion crust) i wewnętrzna budowa (fot. Andrzej Owczarzak). W prawym dolnym rogu obrazu widać ciemnoniebieski obiekt! Nie udało się go zidentyfikować, ale być może jest to kryształ halitu (NaCl)?![3] |
Płytki meteorytu Drelów. Widać nieliczne zachowane chondry, liczne ziarna stopu Fe-Ni oraz pierwsze oznaki wietrzenia (fot. Tomasz „Aurora” Żywczak) |
Mineralogia i petrografia
Błasiak (2026)
Rys. 4. Zdjęcia mikroskopowe: A) zdeformowana chondra oliwinowa (NX); B) zdeformowana chondra piroksenowa przecięta żyłą szokową (NX); C) żyła szokowa (1N); D) żyła szokowa (NX). |
Rys. 5. Zdjęcia mikroskopowe ze zbliżeniem na skorupę obtopieniową i wnętrze meteorytu z wyszczególnieniem strefy „czarnych żyłek” (na czerwono): A) światło przechodzące niespolaryzowane (1N); B) światło przechodzące spolaryzowane (NX); C) światło odbite z zaznaczonymi spinelami w skorupie obtopieniowej (czerwone strzałki). |
|
Rys. 6. Odmieszania faz Fe-Ni-Cu: A) przerosty kamacytu i taenitu w sąsiedztwie skorupy obtopieniowej ze spinelami; B) ziarno faz metalicznych Fe-Ni-Cu i troilitu. Zdjęcia BSE. |
Rys. 8. Diagramy klasyfikacyjne, gdzie punkt projekcyjny oznaczony został gwiazdką: A) Stosunki molowe cząsteczki fajalitowej w oliwinach do ferrosilitowej w piroksenach niskowapniowych dla chondrytów zwyczajnych (zmodyfikowane po Rubin 1990); B) zestawienie zawartości cząsteczki fajalitowej ze średnią zawartością kobaltu w kamacycie na tle chondrytów zwyczajnych (zmodyfikowane po Kirby i in. 2025). |
Rys. 9. A) ziarno kamacytu, taenitu i tetrataenitu; B) ziarna kamacytu, taenitu i troilitu w masie sklanej; C) zbliżenie na fazy metaliczne w żyle szokowej; D) żyła szokowa; E) belkowa chondra oliwinowa z zaznaczoną strefą „czarnych żyłek”; F) chondra piroksenowa belkowa; G) ziarna troilitu, taenitu i chromitu w tle skalnym (skróty: Ol – oliwin, Px – piroksen, Sk – skaleń); H) parageneza apatytu z merrillitem. Zdjęcia BSE. |
Okazy
Okaz [46] i szczegóły jego wyglądu (fot. Marcin Cimała)
Widoczne na skorupie obszary iryzacji (ang. iridescence)[4] |
||
Orientowany okaz chondrytu węglistego Aguas Zarcas (fot. ASU); cała tylna powierzchnia okazu wykazuje iryzację (ang. iridescence) |
Okazy [1], [7] i [21] w kolekcji Tomasza Jakubowskiego (fot. Tomasz Jakubowski)
Okaz [1], znalezisko Maksymiliana Jakubczaka; eksponowany w PAN Muzeum Ziemi w Warszawie |
Okaz [7], znalezisko Gabrieli Najman |
Fragment (26,8 g) okazu [21], znalezisko Kryspina Kmieciaka; eksponowany w Muzeum na Kuźniczej we Wrocławiu |
Bibliografia
- Bischoff Addi, Szopa Krzysztof, Barrat Jean-Alix, Bartel Stig, Berndt Jasper, Di Rocco Tommaso, Heinlein Dieter, Klemme Stephan, Krzykawski Tomasz, Lehnert Björn, Mirek Agnieszka, Pack Andreas, Patzek Markus, Pichotta Marie, Reitze Maximilian P., Ruchti Stefan, Schmitt-Kopplin Philippe, Wimmer Karl, Żmija Mateusz, (2026), Drelów, the 13th and latest meteorite fall in Poland—A typical L6 chondrite with shock veins, Meteoritics & Planetary Science, vol. 61(3), 2026, s. 466-486 (abstrakt). Plik doi.
- Błasiak Aleksander, (2026), Petrologia, mineralogia i geochemia pierwiastków śladowych meteorytu Drelów (Petrology, mineralogy and trace element geochemistry of the Drelów meteorite), Acta Soc. Metheor. Polon., 17, 2026, s. 35-51 (abstrakt). Plik doi; plik ASMP.
- Szopa Krzysztof, Mirek Agnieszka, Żmija Mateusz, Kmieciak Kryspin, Krzykawski Tomasz, (2025), Nowy Polski meteoryt z Drelowa: charakterystyka geochemiczna, mineralogiczna i petrologiczna (New Polish meteorite from Drelów: geochemical, mineralogical and petrological investigation), Acta Soc. Metheor. Polon., 16, 2025, s. 51-66 (abstrakt). Plik ASMP.
- Żmija Mateusz, et al., (2026), Drelów Meteorite (L6)—From Observations of a Fireball by Skytinel Network to the Recovery of Over 70 Meteorite Fragments in Poland, Meteoritics & Planetary Science, in preparation.[1]
Przypisy
Zobacz również
Linki zewnętrzne
- Wikipedia – Iryzacja
- YouTube – Meteoryt Drelów pod mikroskopem polaryzacyjnym
- YouTube – W Gabinecie Astronoma: Meteoryt Drelów: co kryje w środku?