(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)
Emsland
Z Wiki.Meteoritica.pl
m (→Wyjątkowo świeży okaz!) |
m (→Zobacz również) |
||
| (Nie pokazano 5 wersji pomiędzy niniejszymi.) | |||
| Linia 14: | Linia 14: | ||
| data = 1940 | | data = 1940 | ||
| uwagi = znaleziony w torfowisku | | uwagi = znaleziony w torfowisku | ||
| - | | typ = meteoryt żelazny, niezgrupowany (Iron-ung), oktaedryt średnioziarnisty (Om, ''medium octahedrites'') | + | | typ = meteoryt żelazny, niezgrupowany (''Iron-ung''), oktaedryt średnioziarnisty (Om, ''medium octahedrites'') |
| masa = 19 kg | | masa = 19 kg | ||
| cechy = jeden okaz | | cechy = jeden okaz | ||
| synonimy = | | synonimy = | ||
}} | }} | ||
| - | Meteoryt | + | Meteoryt znaleziono latem 1940 roku podczas prac melioracyjnych prowadzonych przy budowie '''''Brualer Schloot''''' – kanału służącego do osuszania i zagospodarowania mokradeł na obszarze '''''Brualer Moor'''''. Okaz znajdował się na głębokości ponad 2 metrów. Miejsce znalezienia leżało na wysokim torfowisku na północny zachód od '''Rhede''', około 500 m od granicy z Holandią.<ref>Buchwald (1975) lokalizował je na zachód od wsi '''Brahe'''</ref> |
| - | + | W czasie II wojny światowej w regionie Emsland funkcjonowały obozy karne i obozy koncentracyjne, a więźniów wykorzystywano do ciężkich prac, między innymi przy osuszaniu torfowisk. Wśród nich był obóz ''Emslandlager III Brual-Rhede''. Nie udało się jednak jednoznacznie ustalić, kto konkretnie natrafił na meteoryt ani czy był to któryś z więźniów pracujących przy robotach melioracyjnych.<ref>Buchwald (1975) podaje, że został odkryty przez robotników pozyskujących torf na opał!?</ref> | |
| + | Po znalezieniu okaz trafił do '''Wilhelma Sagemüllera''', Oberbaurata, czyli starszego radcy budowlanego, związanego z ''Wasserwirtschaftsamt Meppen'' (Urzędem Gospodarki Wodnej w Meppen). Początkowo zamierzano przekazać go do regionalnego muzeum, ale bardzo szybko zainteresowali się nim naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze. 26 sierpnia 1940 roku doktorant '''Franz Hillen''' zwrócił się do Sagemüllera z prośbą o przesłanie meteorytu jemu oraz jego promotorowi, '''Friedrichowi Rudolfowi Vogelowi''', związanemu z laboratorium metalograficznym ''Institut für allgemeine Metallkunde'' Uniwersytetu w Getyndze. Sagemüller wysłał okaz 11 września 1940 roku. Gdzie przeprowadzono badania metalograficzne i analizę chemiczną (Vogel 1943). | ||
| - | Okaz miał około '''22×19×13 cm''' i ważył około '''19 kg''' | + | Okaz miał około '''22×19×13 cm''' i ważył pierwotnie około '''19 kg'''. Większość jego powierzchni pokrywają regmaglipty – charakterystyczne zagłębienia powstające podczas przelotu przez atmosferę. Mimo śladów korozji zachowały się fragmenty skorupy obtopieniowej (ang. ''fusion crust'', niem. ''Schmelzkruste''). Ciekawe jest to, że na dolnej powierzchni meteorytu naturalnie ujawniła się struktura Widmanstättena. Jej odsłonięcie wiąże się z działaniem kwaśnego środowiska torfowiska, w tym kwasów humusowych. '''Meteoryt został więc częściowo „wytrawiony” już w ziemi – bez udziału człowieka!''' |
=== Wyjątkowo świeży okaz! === | === Wyjątkowo świeży okaz! === | ||
| - | Oglądając dostępne w internecie zdjęcia | + | Oglądając dostępne w internecie zdjęcia okazu Emsland ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Emsland_(Meteorit) Wikimedia Commons]), trudno uwierzyć, że w historycznych opisach okazu wspomina się o silnej korozji i oblepiającej go zwietrzelinie. Na {{Txt2Img|Emsland_(Gehler_2015)-fig37.jpg|zdjęciu}} opublikowanym przez Gehlera (Gehler et al. 2015) widać okaz z wyraźnymi regmagliptami oraz dobrze zachowanymi fragmentami skorupy obtopieniowej. Miejscami dostrzec można również wyraźne linie spływu (ang. ''flow lines''), podobne do tych obserwowanych na dobrze zachowanych okazach meteorytu Sikhote-Alin, który spadł w 1947 roku.{{MBD-record|name=Sikhote-Alin}} |
| + | |||
| + | Nie udało się ustalić, czy dla tego meteorytu wykonano pomiary pozwalające określić jego wiek ziemski (ang. ''terrestrial age''), czyli czas, jaki upłynął od spadku do znalezienia. Dobry stan zachowania nie pozwala sam w sobie wyznaczyć tego czasu, ale jest interesującą przesłanką do dalszych badań. '''Można przypuszczać, że meteoryt nie spędził w torfowisku wielu stuleci''', spadł on krótko przed 1940 rokiem (?!), jednak hipoteza o stosunkowo niedawnym spadku pozostaje niepotwierdzona. | ||
Obecnie okaz (masa główna) znajduje się na uniwersytecie w Getyndze (''Geowissenschaftlichen Museum der Universität Göttingen''), ale nie jest eksponowana. Początkowo wycięto z niej do badań około 3 kg materiału, obecnie waży około 16,1 kg (jej zdjęcia znajdują się na Wikimedia). | Obecnie okaz (masa główna) znajduje się na uniwersytecie w Getyndze (''Geowissenschaftlichen Museum der Universität Göttingen''), ale nie jest eksponowana. Początkowo wycięto z niej do badań około 3 kg materiału, obecnie waży około 16,1 kg (jej zdjęcia znajdują się na Wikimedia). | ||
| + | |||
| + | |||
| + | Kilka lat później, również na torfowiskach/wrzosowiskach, w pobliżu Oldenburga, znaleziono meteoryt kamienny, chondryt zwyczajny [[Benthullen]]! | ||
| + | {{Szablon:!Iron_Iron-ung}} | ||
== Lokalizacja == | == Lokalizacja == | ||
| Linia 65: | Linia 72: | ||
<gallery caption="" widths="240px" heights="240px" perrow="3"> | <gallery caption="" widths="240px" heights="240px" perrow="3"> | ||
File:Emsland_(GK25-2809(1928)).jpg|Położenia bagna/wrzosowiska '''''Brualer Moor''''' (mapa z 1928 roku: ''Geologische Spezialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten/[2809]=Gradabteilung 21, Blatt 54: Bunde'') | File:Emsland_(GK25-2809(1928)).jpg|Położenia bagna/wrzosowiska '''''Brualer Moor''''' (mapa z 1928 roku: ''Geologische Spezialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten/[2809]=Gradabteilung 21, Blatt 54: Bunde'') | ||
| - | File:Emsland_(MB2809-2909(1898)).jpg|Położenia bagien/wrzosowisk '''''Brualer Moor''''' i '''''Rheder Moor'''''; różowa linia – kanał ''Brualer Schloot'' (mapy z 1898 roku: ''Topographische Karte 1:25000/[2909]=1442: Rhede in Hannover'' oraz ''[2809]=1362: Bunde'') | + | File:Emsland_(MB2809-2909(1898)).jpg|Położenia bagien/wrzosowisk '''''Brualer Moor''''' i '''''Rheder Moor'''''; różowa linia – kanał '''''Brualer Schloot''''' (mapy z 1898 roku: ''Topographische Karte 1:25000/[2909]=1442: Rhede in Hannover'' oraz ''[2809]=1362: Bunde'') |
</gallery> | </gallery> | ||
| Linia 82: | Linia 89: | ||
* Vogel Rudolf, (1943), '''[[Emsland]], ein neuer Eisenmeteorit''', ''Chemie der Erde'', 15(1-2), Jena 1943, s. 52–65. | * Vogel Rudolf, (1943), '''[[Emsland]], ein neuer Eisenmeteorit''', ''Chemie der Erde'', 15(1-2), Jena 1943, s. 52–65. | ||
| + | * {{Woźniak (2021, ASMP)}} | ||
{{Koblitz References|1=A mass of 19kg was found near the village of Brahe an der Ems. One side shows natural Widmanstätten figures, probably due to etching by soil acids, A.L.Graham et al., Cat. Met., 1985, p.136. Described and analyzed, 8.71% Ni, R.Vogel, Chem. Erde, 1943, 15, p.52 (M.A.9-292). Further analysis, 9.40% Ni, 2.90 ppm Ga, 35.0 ppm Ge, 2.9 ppm Ir, E.R.D.Scott et al., GCA, 1973, 37, p.1957. Description, V.F.Buchwald, Handbook of Iron Meteorites, Univ. of California, 1975, p.566. Description, metallography, and mineralogy, R.Bartoschewitz, Aufschluss, 1999, 50, p.257.}} | {{Koblitz References|1=A mass of 19kg was found near the village of Brahe an der Ems. One side shows natural Widmanstätten figures, probably due to etching by soil acids, A.L.Graham et al., Cat. Met., 1985, p.136. Described and analyzed, 8.71% Ni, R.Vogel, Chem. Erde, 1943, 15, p.52 (M.A.9-292). Further analysis, 9.40% Ni, 2.90 ppm Ga, 35.0 ppm Ge, 2.9 ppm Ir, E.R.D.Scott et al., GCA, 1973, 37, p.1957. Description, V.F.Buchwald, Handbook of Iron Meteorites, Univ. of California, 1975, p.566. Description, metallography, and mineralogy, R.Bartoschewitz, Aufschluss, 1999, 50, p.257.}} | ||
| Linia 89: | Linia 97: | ||
* meteoryt [[Zadzim]] | * meteoryt [[Zadzim]] | ||
| + | * meteoryty: [[Benthullen]] {{Sb}} [[Oldenburg (1930)]] | ||
== Linki zewnętrzne == | == Linki zewnętrzne == | ||
Aktualna wersja na dzień 20:38, 8 paź 2026
 |
Strona w budowie (Site under construction) Jeszcze to chwilę potrwa (It will take a while) |
Piękne żelazo z bagna
| Emsland → | |
-fig37.jpg)
Meteoryt Emsland (źródło: Gehler et al. 2015; „Abb. 37 Göttinger Hauptmasse des Meteoriten von Emsland. Foto: GZG Museum/G. Hundertmark.”)
| |
| znalezisko | |
| Lokalizacja | Emsland, Dolna Saksonia, Niemcy |
| Położenie[1] | 53°06'N, 07°12'E |
| Data | 1940 |
| Uwagi | znaleziony w torfowisku |
| Charakterystyka | |
| Typ | meteoryt żelazny, niezgrupowany (Iron-ung), oktaedryt średnioziarnisty (Om, medium octahedrites) |
| Masa | 19 kg |
| Cechy | jeden okaz |
| Meteoritical Bulletin Database | |
Meteoryt znaleziono latem 1940 roku podczas prac melioracyjnych prowadzonych przy budowie Brualer Schloot – kanału służącego do osuszania i zagospodarowania mokradeł na obszarze Brualer Moor. Okaz znajdował się na głębokości ponad 2 metrów. Miejsce znalezienia leżało na wysokim torfowisku na północny zachód od Rhede, około 500 m od granicy z Holandią.[2]
W czasie II wojny światowej w regionie Emsland funkcjonowały obozy karne i obozy koncentracyjne, a więźniów wykorzystywano do ciężkich prac, między innymi przy osuszaniu torfowisk. Wśród nich był obóz Emslandlager III Brual-Rhede. Nie udało się jednak jednoznacznie ustalić, kto konkretnie natrafił na meteoryt ani czy był to któryś z więźniów pracujących przy robotach melioracyjnych.[3]
Po znalezieniu okaz trafił do Wilhelma Sagemüllera, Oberbaurata, czyli starszego radcy budowlanego, związanego z Wasserwirtschaftsamt Meppen (Urzędem Gospodarki Wodnej w Meppen). Początkowo zamierzano przekazać go do regionalnego muzeum, ale bardzo szybko zainteresowali się nim naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze. 26 sierpnia 1940 roku doktorant Franz Hillen zwrócił się do Sagemüllera z prośbą o przesłanie meteorytu jemu oraz jego promotorowi, Friedrichowi Rudolfowi Vogelowi, związanemu z laboratorium metalograficznym Institut für allgemeine Metallkunde Uniwersytetu w Getyndze. Sagemüller wysłał okaz 11 września 1940 roku. Gdzie przeprowadzono badania metalograficzne i analizę chemiczną (Vogel 1943).
Okaz miał około 22×19×13 cm i ważył pierwotnie około 19 kg. Większość jego powierzchni pokrywają regmaglipty – charakterystyczne zagłębienia powstające podczas przelotu przez atmosferę. Mimo śladów korozji zachowały się fragmenty skorupy obtopieniowej (ang. fusion crust, niem. Schmelzkruste). Ciekawe jest to, że na dolnej powierzchni meteorytu naturalnie ujawniła się struktura Widmanstättena. Jej odsłonięcie wiąże się z działaniem kwaśnego środowiska torfowiska, w tym kwasów humusowych. Meteoryt został więc częściowo „wytrawiony” już w ziemi – bez udziału człowieka!
Wyjątkowo świeży okaz!
Oglądając dostępne w internecie zdjęcia okazu Emsland (Wikimedia Commons), trudno uwierzyć, że w historycznych opisach okazu wspomina się o silnej korozji i oblepiającej go zwietrzelinie. Na zdjęciu opublikowanym przez Gehlera (Gehler et al. 2015) widać okaz z wyraźnymi regmagliptami oraz dobrze zachowanymi fragmentami skorupy obtopieniowej. Miejscami dostrzec można również wyraźne linie spływu (ang. flow lines), podobne do tych obserwowanych na dobrze zachowanych okazach meteorytu Sikhote-Alin, który spadł w 1947 roku.[4]
Nie udało się ustalić, czy dla tego meteorytu wykonano pomiary pozwalające określić jego wiek ziemski (ang. terrestrial age), czyli czas, jaki upłynął od spadku do znalezienia. Dobry stan zachowania nie pozwala sam w sobie wyznaczyć tego czasu, ale jest interesującą przesłanką do dalszych badań. Można przypuszczać, że meteoryt nie spędził w torfowisku wielu stuleci, spadł on krótko przed 1940 rokiem (?!), jednak hipoteza o stosunkowo niedawnym spadku pozostaje niepotwierdzona.
Obecnie okaz (masa główna) znajduje się na uniwersytecie w Getyndze (Geowissenschaftlichen Museum der Universität Göttingen), ale nie jest eksponowana. Początkowo wycięto z niej do badań około 3 kg materiału, obecnie waży około 16,1 kg (jej zdjęcia znajdują się na Wikimedia).
Kilka lat później, również na torfowiskach/wrzosowiskach, w pobliżu Oldenburga, znaleziono meteoryt kamienny, chondryt zwyczajny Benthullen!
Meteoryty żelazne grupy Iron-ung
O meteorytach żelaznych grupy Iron-ung (Woźniak 2021):
Grupa Iron-ung
.jpg)
Wiele okazów meteorytów nie udało się zaklasyfikować do żadnej konkretnej grupy i są one klasyfikowane jako meteoryty żelazne-niezgrupowane (Iron-ung, Iron, ungrouped). Jest wysoce prawdopodobne, że wiele z nich tworzy nieznane i nie wyodrębnione jeszcze grupy, ale zbyt mała liczba reprezentantów o podobnych cechach nie pozwala na jednoznaczne zidentyfikowanie i zdefiniowanie nowego klastra (Scott et al. 1975)![5]
W grupie meteorytów Iron-ung, stanowiących ponad 10% wszystkich sklasyfikowanych meteorytów żelaznych, również udało się zidentyfikować tria podobnych meteorytów (rys. 21). Najlepiej zbadane trio to South Byron Trio (Iron-ung, ATAX) do którego należą South Byron, Babb's Mill (Troost's Iron) oraz antarktyczny Inland Forts 83500. Podgrupa ta jest łączona z pallasytem niezgrupowanym Milton.
Badacze szacują, że meteoryty z grupy niezgrupowanych (Iron-ung) pochodzą z różnych ciał macierzystych, których szacowana liczba przekracza ponad 50. Chociaż meteoryty żelazne stanowią tylko ~4,5% spadków, to prawdopodobnie pochodzą one z większej liczby ciał macierzystych niż którakolwiek inna grupa meteorytów!
Do tej grupy należy niemiecki meteoryt Emsland.
Lokalizacja
(B) Brual, Brahe, (R) Rhede
bagna/wrzosowiska: Brualer Moor, Rheder Moor
prawdopodobne miejsca znalezienia okazu?
lokalizacja byłego obozu Emslandlager III (Brual-Rhede)
Różowa linia – kanał Brualer Schloot
* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki
Według źródeł, okaz został znaleziony na zachód od wsi Brahe (dziś już nie istniejącej), na północny zachód od wsi Rhede, 500 m od granicy z Holandią (Niderlandami). Znaleziony na głębokości 2 m podczas kopania rowu melioracyjnego/kanału Brualer Schloot.
Mapy
).jpg) Położenia bagna/wrzosowiska Brualer Moor (mapa z 1928 roku: Geologische Spezialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten/[2809]=Gradabteilung 21, Blatt 54: Bunde) |
).jpg) Położenia bagien/wrzosowisk Brualer Moor i Rheder Moor; różowa linia – kanał Brualer Schloot (mapy z 1898 roku: Topographische Karte 1:25000/[2909]=1442: Rhede in Hannover oraz [2809]=1362: Bunde) |
Bibliografia
- Bartoschewitz Rainer, (1999), Der Emsland Meteorit, Der Aufschluss, 50(5), 1999, s. 257–266.
- Buchwald Vagn Fabritius, (1975), Handbook of Iron Meteorites. Their History, Distribution, Composition, and Structure, University of California Press, Berkeley 1975, (s. 566-567). ISBN 0-520-02934-8.[6] Pliki PDF.
- +Gehler Alexander, Reich Mike, (2015), Die Meteorite Niedersachsens, Naturhistorica – Berichte der Naturhistorischen Gesellschaft Hannover, 157, 2015, s. 7-100.[7] Plik PDF; plik Naturhistorica.
- Koblitz Jörn, MetBase. Meteorite Data Retrieval Software, Version 7.3 (CD-ROM), Ritterhude, Germany 1994-2012. MetBase.
- Vogel Rudolf, (1943), Emsland, ein neuer Eisenmeteorit, Chemie der Erde, 15(1-2), Jena 1943, s. 52–65.
- Woźniak Marek, (2021), Meteoryty żelazne – klasyfikacja w obrazach (Iron meteorites – classification in pictures), Acta Soc. Metheor. Polon., 12, 2021, s. 149-216 (abstrakt).[8] Plik ASMP; Książka abstraktów.
Przypisy
Zobacz również
- meteoryt Zadzim
- meteoryty: Benthullen ● Oldenburg (1930)
Linki zewnętrzne
- Meteoritical Bulletin Database (MBD) – meteoryt Emsland
- Encyclopedia of Meteorites (EoM) – meteoryt Emsland
- Wikipedia (DE) – Emsland (Meteorit)
- Wikimedia (DE) – Category:Emsland (Meteorit)
- Wikipedia (NL) – Brualer Schloot
- Portal Hypotheses – Meteoriten-Fund im Emsland: 1940 finden Strafgefangene bei Rhede im Hochmoor einen Eisenmeteoriten
- woreczko.pl – Figury Widmanstättena (Widmanstätten pattern)
.jpg){kind=link}