(Unless otherwise stated, the copyright of the materials included belong to Jan Woreczko & Wadi.)
Kratery Kaalijärv
Z Wiki.Meteoritica.pl
m (→Linki zewnętrzne) |
m |
||
| (Nie pokazano 13 wersji pomiędzy niniejszymi.) | |||
| Linia 47: | Linia 47: | ||
'''Meteoryt Kaalijarv — świadek pradawnych czasów i opowieści pełnych ognia.''' | '''Meteoryt Kaalijarv — świadek pradawnych czasów i opowieści pełnych ognia.''' | ||
| - | Choć dopiero w 1937 roku uznano go za meteoryt żelazny tworzący kratery i sklasyfikowano jako typ IAB-MG, to jego ślady w krajobrazie i ludzkiej wyobraźni sięgają tysiącleci wstecz. | + | Choć dopiero w 1937 roku uznano go za meteoryt żelazny tworzący kratery i sklasyfikowano jako typ [[Szablon:!Iron IAB|IAB-MG]], to jego ślady w krajobrazie i ludzkiej wyobraźni sięgają tysiącleci wstecz. |
| - | W narodowym eposie Finów, ''Kalevali'', pojawia się potężna czarownica-królowa Louhi, władczyni mroźnej krainy Pohjola. Gdy magiczny artefakt zwany ''Sampo'' zostaje jej skradziony, w akcie zemsty Louhi odbiera światu słońce, księżyc i ogień — pogrążając ludzi w długiej, mrocznej zimie. | + | W narodowym eposie Finów, ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Kalevala Kalevali]'', pojawia się potężna czarownica-królowa [https://pl.wikipedia.org/wiki/Louhi Louhi], władczyni mroźnej krainy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pohjola Pohjola]. Gdy magiczny artefakt zwany ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Sampo Sampo]'' zostaje jej skradziony, w akcie zemsty Louhi odbiera światu słońce, księżyc i ogień — pogrążając ludzi w długiej, mrocznej zimie. |
:([https://sacred-texts.com/neu/kveng/kvrune47.htm RUNE XLVII. LOUHI STEALS SUN, MOON, AND FIRE.]) | :([https://sacred-texts.com/neu/kveng/kvrune47.htm RUNE XLVII. LOUHI STEALS SUN, MOON, AND FIRE.]) | ||
| - | Z pomocą przychodzi najwyższy bóg Ukko. Wspólnie z tajemniczą Dziewicą Eteru stwarza nowe ciała niebieskie. Lecz podczas tego kosmicznego dzieła z jej dłoni wyślizgują się iskry, które spadają na Ziemię, wzniecając pożar wśród lasów. Ogień ten zostaje odnaleziony i przywrócony ludzkości przez bohatera pieśni. Niektórzy wierzyli, że to właśnie w miejscu dzisiejszych kraterów Kaali, na estońskiej wyspie Saaremaa, spadły owe boskie iskry nowo narodzonego słońca. Do dziś można tam zobaczyć potężny, kamienny mur otaczający główny krater — świadectwo ludzkiego zdumienia i czci dla tego miejsca, sięgające późnej epoki brązu. | + | Z pomocą przychodzi najwyższy bóg [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ukko Ukko]. Wspólnie z tajemniczą Dziewicą Eteru stwarza nowe ciała niebieskie. Lecz podczas tego kosmicznego dzieła z jej dłoni wyślizgują się iskry, które spadają na Ziemię, wzniecając pożar wśród lasów. Ogień ten zostaje odnaleziony i przywrócony ludzkości przez bohatera pieśni. Niektórzy wierzyli, że to właśnie w miejscu dzisiejszych kraterów Kaali, na estońskiej wyspie Saaremaa, spadły owe boskie iskry nowo narodzonego słońca. Do dziś można tam zobaczyć potężny, kamienny mur otaczający główny krater — świadectwo ludzkiego zdumienia i czci dla tego miejsca, sięgające późnej epoki brązu. |
:([https://www.atlasobscura.com/places/kaali-meteorite-crater-field Kaali Meteorite Crater Field]) | :([https://www.atlasobscura.com/places/kaali-meteorite-crater-field Kaali Meteorite Crater Field]) | ||
| Linia 59: | Linia 59: | ||
'''Kaalijarv to nie tylko kamień z nieba — to fragment mitu, dziedzictwa i płonącej historii.''' | '''Kaalijarv to nie tylko kamień z nieba — to fragment mitu, dziedzictwa i płonącej historii.''' | ||
| + | |||
| + | Mam w posiadaniu przepiękny okaz tego meteorytu, ważący {{Txt2Img|Kaalijarv_(Roberto_Vargas)-fb1.jpg|307 gramów}}{{Wielokropek}} | ||
| + | :::''Roberto Vargas'' | ||
{{BQuote-end}} | {{BQuote-end}} | ||
| Linia 113: | Linia 116: | ||
Patrz → [[Kaalijarv/Galerie]] | Patrz → [[Kaalijarv/Galerie]] | ||
| - | |||
| + | W publikacji François Marini (Marini et al. 2004) jest sugestia, że kraterów jest 10! Na {{Txt2Img|Kratery_Kaalijärv_(Marini_2004)-fig01.jpg|mapie}} zamieszczonej w artykule na zachód od krateru 6 jest zaznaczony krater nr (9)?! | ||
| + | |||
| + | '''We wcześniejszych publikacjach: {{Txt2Img|Kratery_Kaalijärv_(Kraus_1928)-fig10.jpg|Kraus et al. (1928)}} i {{Txt2Img|Kratery_Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_fig01).jpg|Reinwaldt (1928)}}, znajdują się mapy z zaznaczonymi kraterami i strukturami krateropodobnymi, których jest więcej niż przyjęte obecnie 8 + krater główny!''' | ||
| + | |||
| + | <br clear="all"/> | ||
| + | [[Image:Kaalijärv_craters_(Łosiak_2023)-fig2.jpg|thumb|left|450px|Kratery Kaalijärv (Łosiak 2023)]] | ||
<br clear="all"/> | <br clear="all"/> | ||
| Linia 122: | Linia 130: | ||
File:Kaalijärv_(Kaali_maastikukaitseala).jpg|Grupa (dziewięciu) kraterów Kaalijärv i '''Rezerwat Krajobrazowy Kaali''' (''Kaali maastikukaitseala'') | File:Kaalijärv_(Kaali_maastikukaitseala).jpg|Grupa (dziewięciu) kraterów Kaalijärv i '''Rezerwat Krajobrazowy Kaali''' (''Kaali maastikukaitseala'') | ||
File:Ilumetsä_(craters).jpg|Grupa (dwóch) kraterów '''Ilumetsä'''{{MBD-record|name=Ilumetsä}} o potwierdzonym kosmicznym pochodzeniu | File:Ilumetsä_(craters).jpg|Grupa (dwóch) kraterów '''Ilumetsä'''{{MBD-record|name=Ilumetsä}} o potwierdzonym kosmicznym pochodzeniu | ||
| + | </gallery> | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <gallery caption="" widths="240px" heights="240px" perrow="3"> | ||
| + | File:Kratery_Kaalijärv_(Kraus_1928)-fig10.jpg|Rozmieszczenie kraterów i struktur krateropodobnych; struktur '''3''' i '''9''' nie ma na współczesnych mapach (źródło: Kraus et al. 1928) | ||
| + | File:Kratery_Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_fig01).jpg|''Schematyczna mapa obszaru wokół Kaali (Sall) na wyspie Oesel. Czarny pierścień to Kaalijärv (krater Sall). Małe czarne kółka (ponumerowane) oznaczają mniejsze kratery. Krzyżyki oznaczają problematyczne zagłębienia wypełnione kamieniami na polach'' (źródło: Reinwaldt 1928) | ||
| + | File:Kratery_Kaalijärv_(Marini_2004)-fig01.jpg|Rozmieszczenie 10(!) kraterów (źródło: Marini et al. 2004); na {{Txt2Img|Kaalijärv_craters_(1and6_Maa-amet).jpg|zdjęciu DEM}} widać strukturę '''9'''! | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| Linia 130: | Linia 145: | ||
Źródło: Reinwaldt (1928) | Źródło: Reinwaldt (1928) | ||
<gallery caption="" widths="240px" heights="200px" perrow="3"> | <gallery caption="" widths="240px" heights="200px" perrow="3"> | ||
| - | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-1).jpg| | + | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-1).jpg|Tafel I |
| - | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-2).jpg| | + | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-2).jpg|Tafel II |
| - | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-3).jpg| | + | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-3).jpg|Tafel III |
| - | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-4).jpg| | + | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-4).jpg|Tafel IV |
| - | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-5).jpg| | + | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-5).jpg|Tafel V |
| - | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-6).jpg| | + | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-6).jpg|Tafel VI |
| - | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-7).jpg| | + | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-7).jpg|Tafel VII |
| - | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-8).jpg| | + | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-8).jpg|Tafel VIII |
File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-descr).jpg|Opis plansz | File:Kaalijärv_(Reinwaldt_1928_tafel-descr).jpg|Opis plansz | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| Linia 145: | Linia 160: | ||
<gallery caption="" widths="240px" heights="240px" perrow="3"> | <gallery caption="" widths="240px" heights="240px" perrow="3"> | ||
File:Morasko_(Łosiak_2022_figS01).jpg|'''Figure S1.''' Zones that are particularly charcoal-rich zones within proximal ejecta of {{Txt2Img|Kaalijärv_craters_(2and8_Maa-amet).jpg|Kaali 2/8 crater}} (Estonia). When these larger pieces were removed from the sediment, they disintegrate into small pieces (as visible on photo B). Based on particle morphology they seem to be formed from a single piece of branch that was buried within ejecta, that were later charred and crushed by the overlaying sediment. | File:Morasko_(Łosiak_2022_figS01).jpg|'''Figure S1.''' Zones that are particularly charcoal-rich zones within proximal ejecta of {{Txt2Img|Kaalijärv_craters_(2and8_Maa-amet).jpg|Kaali 2/8 crater}} (Estonia). When these larger pieces were removed from the sediment, they disintegrate into small pieces (as visible on photo B). Based on particle morphology they seem to be formed from a single piece of branch that was buried within ejecta, that were later charred and crushed by the overlaying sediment. | ||
| + | File:Kratery_Kaalijärv_(Anna_Łosiak)-1.jpg|Anna Łosiak, badaczka struktur impaktowych, na terenie kraterów Kaalijärv | ||
| + | File:Kratery_Kaalijärv_(Anna_Łosiak)-2.jpg|Anna Łosiak, w tle krater główny | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| - | |||
| Linia 152: | Linia 168: | ||
---- | ---- | ||
:{| | :{| | ||
| - | |||
|<youtube height="240">XG5CVhlGplQ</youtube> | |<youtube height="240">XG5CVhlGplQ</youtube> | ||
| - | + | {{Link-YT|v=XG5CVhlGplQ|text=Estonia i kratery meteorytowe - Urania w podróży #13}} | |
|} | |} | ||
| Linia 177: | Linia 192: | ||
* Wikipedia (EN) – [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_impact_craters_on_Earth List of impact craters on Earth] | * Wikipedia (EN) – [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_impact_craters_on_Earth List of impact craters on Earth] | ||
* Wikipedia (ET) – [https://et.wikipedia.org/wiki/Kaali_kraater Kaali kraater] {{SeparatorBull}} [https://et.wikipedia.org/wiki/Kaali_maastikukaitseala Kaali maastikukaitseala] | * Wikipedia (ET) – [https://et.wikipedia.org/wiki/Kaali_kraater Kaali kraater] {{SeparatorBull}} [https://et.wikipedia.org/wiki/Kaali_maastikukaitseala Kaali maastikukaitseala] | ||
| + | * Wikipedia – [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kalevala Kalevala] | ||
| - | * YouTube – | + | * YouTube – {{Link-YT|v=XG5CVhlGplQ|text=Estonia i kratery meteorytowe - Urania w podróży #13}} |
* Facebook – [https://www.facebook.com/groups/meteoriteclub/permalink/10162538611761620 The Kaalijarv meteorite has a rich and captivating history] | * Facebook – [https://www.facebook.com/groups/meteoriteclub/permalink/10162538611761620 The Kaalijarv meteorite has a rich and captivating history] | ||
Aktualna wersja na dzień 21:48, 11 wrz 2025
Grupa kraterów impaktowego pochodzenia
| Kaalijärv [crater] → | |
.jpg)
Kratery Kaalijärv (na mapie zaznaczono położenie kraterów; relief plus mapa podstawowa) (źródło: Maa-amet (X-GIS 2.0))
| |
| Krater impaktowy (impact crater) | |
| Lokalizacja | Saaremaa, Estonia |
| Położenie[1] | 58°22'22"N, 22°40'06"E |
| Uwagi | w ich okolicy znajdowane są meteoryty żelazne Kaalijarv |
| Charakterystyka | |
| Wiek | ich powstanie datowane jest na ok. 3500 lat temu |
| Średnica | największy krater ma ok. 110 m |
| Cechy | dziewięć kraterów |
| Meteoritical Bulletin Database | |
| Synonimy → | |
| Kaali crater | |
- Opis patrz → meteoryt Kaalijarv.
Kaalijarv/Galerie
Grupa kraterów Kaalijärv (źródło: Maa-amet (X-GIS 2.0))
(mozaiki: górna mapa – ortofotomapa (false-color NGR[2]); środkowa – relief (DEM, digital elevation model); dolna – relief plus mapa)
.jpg) Pole kraterów Kaalijärv |
.jpg) Krater główny (main) |
|
.jpg) Kratery 2 i 8 |
.jpg) Krater 3 |
.jpg) Krater 4 |
.jpg) Krater 5 |
.jpg) Krater 7 |
-2.jpg) Wizyta Redakcji w Kaali w czerwcu 2024 roku (patrz → Kaalijarv/Galerie) |
.jpg)
Kaalijarv – fascynująca legenda
Na portalu Facebook Roberto Vargas zamieścił bardzo ciekawy post – fragment mitu wiązany z meteorytem Kaali i kraterami Kaalijärv. Poniżej literackie tłumaczenia opisanej legendy:
Meteoryt Kaalijarv — świadek pradawnych czasów i opowieści pełnych ognia.
Choć dopiero w 1937 roku uznano go za meteoryt żelazny tworzący kratery i sklasyfikowano jako typ IAB-MG, to jego ślady w krajobrazie i ludzkiej wyobraźni sięgają tysiącleci wstecz.
W narodowym eposie Finów, Kalevali, pojawia się potężna czarownica-królowa Louhi, władczyni mroźnej krainy Pohjola. Gdy magiczny artefakt zwany Sampo zostaje jej skradziony, w akcie zemsty Louhi odbiera światu słońce, księżyc i ogień — pogrążając ludzi w długiej, mrocznej zimie.
Z pomocą przychodzi najwyższy bóg Ukko. Wspólnie z tajemniczą Dziewicą Eteru stwarza nowe ciała niebieskie. Lecz podczas tego kosmicznego dzieła z jej dłoni wyślizgują się iskry, które spadają na Ziemię, wzniecając pożar wśród lasów. Ogień ten zostaje odnaleziony i przywrócony ludzkości przez bohatera pieśni. Niektórzy wierzyli, że to właśnie w miejscu dzisiejszych kraterów Kaali, na estońskiej wyspie Saaremaa, spadły owe boskie iskry nowo narodzonego słońca. Do dziś można tam zobaczyć potężny, kamienny mur otaczający główny krater — świadectwo ludzkiego zdumienia i czci dla tego miejsca, sięgające późnej epoki brązu.
W 2021 roku, wśród szwajcarskich zbiorów archeologicznych, naukowcy natrafili na grot strzały pochodzący z lat 900–800 p.n.e. Początkowo sądzono, że wykonano go z meteorytu Twannberg, lecz dalsze badania dowiodły czegoś jeszcze bardziej niezwykłego — materiałem był żelazny meteoryt z Kaali.
Kaalijarv to nie tylko kamień z nieba — to fragment mitu, dziedzictwa i płonącej historii.
Mam w posiadaniu przepiękny okaz tego meteorytu, ważący 307 gramów(…)
- Roberto Vargas
Piękna historia!
Lokalizacja
(K) Kaali
Położenie kraterów main i 1-8
Kaali Meteoritics and Limestone Museum
* W 2018 roku Google zmieniło zasady działania apletu, mapa może wyświetlać się niepoprawnie (pomaga Ctrl+F5); więcej → Szablon:GEMap-MyWiki
Kratery Kaalijärv (Raukas et al. 2010) krater średnica/
/głębokość
[m]opis main 105-110/22 największy; stale wypełniony wodą 1 39/4 porośnięty kępą drzew 2 36/3,5 nakłada się na krater 8 3 33/3,5 dobrze zachowany 4 14-20 owalny, zniszczony, słabo widoczny 5 13/3 6 26/0,6 zniszczony, słabo widoczny 7 15/2 zniszczony, słabo widoczny 8 27/2 nakłada się na krater 2
Patrz → Kaalijarv/Galerie
W publikacji François Marini (Marini et al. 2004) jest sugestia, że kraterów jest 10! Na mapie zamieszczonej w artykule na zachód od krateru 6 jest zaznaczony krater nr (9)?!
We wcześniejszych publikacjach: Kraus et al. (1928) i Reinwaldt (1928), znajdują się mapy z zaznaczonymi kraterami i strukturami krateropodobnymi, których jest więcej niż przyjęte obecnie 8 + krater główny!
-fig2.jpg)
Mapy
.jpg) Grupa (dziewięciu) kraterów Kaalijärv i Rezerwat Krajobrazowy Kaali (Kaali maastikukaitseala) |
.jpg) Grupa (dwóch) kraterów Ilumetsä[3] o potwierdzonym kosmicznym pochodzeniu |
-fig10.jpg) Rozmieszczenie kraterów i struktur krateropodobnych; struktur 3 i 9 nie ma na współczesnych mapach (źródło: Kraus et al. 1928) |
.jpg) Schematyczna mapa obszaru wokół Kaali (Sall) na wyspie Oesel. Czarny pierścień to Kaalijärv (krater Sall). Małe czarne kółka (ponumerowane) oznaczają mniejsze kratery. Krzyżyki oznaczają problematyczne zagłębienia wypełnione kamieniami na polach (źródło: Reinwaldt 1928) |
-fig01.jpg) Rozmieszczenie 10(!) kraterów (źródło: Marini et al. 2004); na zdjęciu DEM widać strukturę 9! |
Źródła
Źródło: Reinwaldt (1928)
.jpg) Tafel I |
.jpg) Tafel II |
.jpg) Tafel III |
.jpg) Tafel IV |
.jpg) Tafel V |
.jpg) Tafel VI |
.jpg) Tafel VII |
.jpg) Tafel VIII |
.jpg) Opis plansz |
.jpg) Figure S1. Zones that are particularly charcoal-rich zones within proximal ejecta of Kaali 2/8 crater (Estonia). When these larger pieces were removed from the sediment, they disintegrate into small pieces (as visible on photo B). Based on particle morphology they seem to be formed from a single piece of branch that was buried within ejecta, that were later charred and crushed by the overlaying sediment. |
-1.jpg) Anna Łosiak, badaczka struktur impaktowych, na terenie kraterów Kaalijärv |
-2.jpg) Anna Łosiak, w tle krater główny |
Bibliografia
- Patrz → meteoryt Kaalijarv
Przypisy
Zobacz również
- meteoryt Kaalijarv i Kaalijarv/Masa główna
- Kaalijarv/Galerie
Linki zewnętrzne
- Meteoritical Bulletin Database (MBD) – krater Kaalijärv [crater]
- Meteoritical Bulletin Database (MBD) – krater Ilumetsä
- Wikipedia (EN) – List of impact craters on Earth
- Wikipedia (ET) – Kaali kraater ● Kaali maastikukaitseala
- Wikipedia – Kalevala
- Rezerwat Krajobrazowy Kaali – Kaali maastikukaitseala
-N.jpg){kind=link}
-1.jpg){kind=link}
-1.jpg){kind=link}
-2.jpg){kind=link}
-1.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}
-fb1.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}