Drelów/Badania

{{Strona w budowie}}
__NOTOC__
{{VerifyLevel|level=1i}}

[[Image:SN20250218_(badania_Agnieszka_Mirek_Krzysztof_Szopa)-fb1.jpg|thumb|left|200px|Badacze z Uniwersytetu Śląskiego w&nbsp;Katowicach: Agnieszka Mirek i&nbsp;Krzysztof Szopa (UŚl)]]
W kwietniu 2025 roku ukazał się artykuł badaczy z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (Szopa et al. 2025) z wynikami analiz i klasyfikacją meteorytu [[Drelów]].

== Badania i klasyfikacja ==

=== Spadek i poszukiwania ===

Spadek meteorytu został zarejestrowany i zlokalizowany przez sieć bolidową Skytinel.{{!Skytinel|}} Zjawisko zaobserwowano 18 lutego 2025 roku o godzinie 18:04 (UT+1). Obliczono orbitę meteoroidu, jego trajektorię w atmosferze oraz pole rozsiania fragmentów (ang. ''strewn field''). Do końca marca 2025 roku odnaleziono około 75 fragmentów o łącznej masie około 3917 g. Pierwszy fragment ({{Txt2Img|SN20250218_(93g_Maksymilian_Jakubczak)-SzK1.jpg|92,8 g}}) został znaleziony cztery dni po spadku. Dzień później znaleziono masę główną {{Txt2Img|SN20250218_(517g_Wiktor_Hajwos)-fb2.jpg|517,07 g}}.
[[Image:SN20250218_(badania_Agnieszka_Mirek_Krzysztof_Szopa)-fb2.jpg|thumb|right|200px|Fragmenty meteorytu (3&nbsp;fragmenty, 23,73&nbsp;g) podarowane do badań przez Kryspina Kmieciaka ([[Muzeum Wydziału Nauk o Ziemi UŚl|UŚl]])]]
Materiał do badań na Uniwersytecie Śląskim został przekazany przez Kryspina Kmieciaka. Były to {{Txt2Img|SN20250218_(badania_Agnieszka_Mirek_Krzysztof_Szopa)-fb2.jpg|3 fragmenty (w sumie 23,73 g)}} meteorytu pochodzące z jednego okazu o wadze {{Txt2Img|SN20250218_(77g_Kryspin_Kmieciak)-fb1.jpg|77 g}}. Okaz był znaleziony w lokalizacji mieszczącej się w przewidzianym przez wyliczenia Skytinel polu rozrzutu.

=== Własności fizyczne i mineralogia ===

Pierwsze oględziny znalezionych okazów wskazywały, że jest to chondryt zwyczajny typu&nbsp;L lub nawet LL, czyli o&nbsp;małej zawartości żelaza metalicznego – widać również, że okazy są {{Txt2Img|SN20250218_(257g_Krzysztof_Oleszczuk)-SzK1.jpg|„za duże”}}, jak na swoją wagę. Na {{Txt2Img|SN20250218_(104g_Piotr_Poćwierz)-fb2.jpg|przełamach}} nie widać chondr, więc jest on wysokiego typu petrograficznego. Widać też {{Txt2Img|SN20250218_(462g_Sylwester_Wojda)-fb1.jpg|żyłki szokowe}}. Okazy w&nbsp;całości są pokryte {{Txt2Img|SN20250218_(257g_Krzysztof_Oleszczuk)-SzK3.jpg|czarną}} i&nbsp;{{Txt2Img|SN20250218_(48g_Wojciech_Burzyński)-SzK4.jpg|brązową}}, matową skorupą obtopieniową. Widać też {{Txt2Img|SN20250218_(257g_Krzysztof_Oleszczuk)-SzK5.jpg|regmaglipty}}. Na okazie Maksymiliana Jakubczaka jest mały odsłonięty fragment powierzchni pokryty {{Txt2Img|SN20250218_(93g_Maksymilian_Jakubczak)-SzK3.jpg|skorupą drugiego rzędu}} (może to trzeciego rzędu?). Na okazie tym widać też {{Txt2Img|SN20250218_(93g_Maksymilian_Jakubczak)-SzK2.jpg|ślady uderzenia}} w&nbsp;twarde podłoże. Okazy są {{Txt2Img|SN20250218_(257g_Krzysztof_Oleszczuk)-SzK2.jpg|„kanciaste”}}, co sugeruje, że ulegały fragmentacji jeszcze na małych wysokościach, ale dobrze uformowana skorupa świadczy, że było to jeszcze w&nbsp;fazie jasnej przelotu bolidu. [[:Category:Warto szukać|Był to deszcz meteorytów]]. 

Pierwsze okazy zostały znalezione mniej niż cztery dni po spadku. {{Txt2Img|SN20250218_(48g_Wojciech_Burzyński)-SzK3.jpg|Nie widać na nich oznak wietrzenia}}, gdyż w&nbsp;rejonie spadku nie było w&nbsp;tym okresie opadów, a&nbsp;temperatura była ujemna.

Skorupa obtopieniowa meteorytu jest czarna (zbudowana ze szklistego materiału z inkluzjami szkieletowych spineli bogatych w żelazo). Chondry występują rzadko i nie przekraczają 1,5 mm średnicy (typowo mają do 0,8 mm). Występują różne typy chondr, z czego dominują: chondry porfirowe oliwinowe (PO, ''porphyritic olivine''), chondry belkowe (lamelkowe) oliwinowe (BO, ''barred olivine'') > chondry granularne (ziarniste) oliwinowo-piroksenowe (GOP, ''granular olivine-pyroxene'') > chondry promieniste piroksenowe (RP, ''radial pyroxene''). Większość chondr jest łatwo rozpoznawalna i zdeformowana. W niektórych fragmentach widoczne są ciemne {{Txt2Img|SN20250218_(Marcin_Cimała)-fb2.jpg|żyły szokowe}} (ang. ''shock veins'') (widoczne gołym okiem). Fazami metalicznymi są kamacyt, taenit i tetrataenit. W badanym meteorycie stwierdzono również obecność ziaren miedzi rodzimej (do 5 μm średnicy). Skład objętościowy meteorytu to (w % obj.): oliwin (Ol) – 35,5%, ortopiroksen (Opx) – 43%, klinopiroksen (Cpx) – 9,2%, plagioklaz (Pl) – 5,0%, troilit (Tro) – 3,5%, kamacyt (Kam) – 2,7%, merrillit + apatyt (Mer+Ap) – 0,4% i chromit (Chr) – 0,3%.

Zawartość Fa, Fs i Te<ref>użyte skróty: Ab – albit, An – anortyt, Cn (Cs) – celsian (Ba-skalenie), Di – diopsyd, En – enstatyt (minerał), Fa – fajalit, Fo – forsteryt, Fs – ferrosilit, Fsp – skalenie, Ol – oliwiny, Or (lub Mi) – ortoklaz (K-skalenie), Pl – plagioklaz, Px – pirokseny, Te – tefroit (''tephroite''), Tro – troilit, Wo – wollastonit</ref> w oliwinie (średnia; w % mol.) wynosi odpowiednio: 25,94, 73,35 i 0,55. Pirokseny niskowapniowe są jednorodne – zawartość Wo wynosi 1,65, Fs – 22,00, a En – 76,34 (w % mol.). Średnia zawartość Al₂O₃, MgO i TiO₂ w spinelu chromowym wynosi odpowiednio: 5,6%, 2,36% i 2,73% wagowo. Troilit jest jednorodny, z minimalnym niedoborem siarki. Zawartość niklu i kobaltu w troilicie dochodzi odpowiednio do 0,04% i 0,11% wagowo. Fazami metalicznymi są kamacyt, taenit i tetrataenit. Kamacyt zawiera od 5,83 do 6,81% wag. niklu i od 0,39 do 0,56% wag. kobaltu. Tetrataenit charakteryzuje się zawartością niklu w zakresie 49,68–50,46% wag. i kobaltu do 0,05% wag. Wysokowapniowy piroksen monoklinowy, podobny do diopsydu, jest rzadki. Piroksen wraz z plagioklazem występuje w mezostazie. Skład skaleni (średni; N=37): Ab – 83,91%, Or – 5,78%, An – 10,31%, Cs – 0,03%. Ziarna skaleni występują także w matriksie i w pobliżu metamorfizowanych chondr. Ziarna skaleni mają do 200 μm długości. Minerały akcesoryczne to fosforany (chlorapatyt < merrillit) oraz miedź rodzima (zaw. Ni = 1,48% wag.).

=== Klasyfikacja ===

Na podstawie klasycznej metody '''meteoryt Drelów sklasyfikowano jako chondryt zwyczajny typu L6''' (na podstawie składu oliwinu i piroksenów – Fa/Fs (fajalit/ferrosilit) – oraz zawartości kobaltu (Co) w kamacycie w odniesieniu do Fa w oliwinie), ze '''stopniem zwietrzenia''' (ang. ''weathering level'') '''W0''' i '''stopniem szokowym''' (ang. ''shock stage'') '''S3'''.

Meteoryt Drelów został zgłoszony do bazy {{!MBD}} w celu rejestracji.

== Galerie ==

=== Cechy fizyczne ===

Wstępne wyniki pomiarów widma mössbauerowskiego meteorytu [[Drelów]], wskazuję, że jest w&nbsp;nim więcej fazy metalicznej (stop Fe-Ni) niż w&nbsp;meteorycie [[Sołtmany]]
<gallery caption="" widths="240px" heights="220px" perrow="3">
File:Drelów_vs_Sołtmany_(Szymon_Kozłowski)-fb1.jpg|Porównanie meteorytów [[Sołtmany]] 0,57&nbsp;g (z&nbsp;lewej strony) i&nbsp;[[Drelów]] 0,60&nbsp;g (z&nbsp;prawej strony) (fot.&nbsp;Szymon Kozłowski)
File:Drelów_(Andrzej_Owczarzak-iron).jpg|Widoczne duże ziarna metalu (piętka 5,1&nbsp;g) (fot.&nbsp;Andrzej Owczarzak)
File:Drelów_(Tomasz_Kubalczak)-fb1.jpg|Płytka (2,7&nbsp;g); widoczne żyłki szokowe (ang. ''shock veins'') i&nbsp;ziarna metalu (fot.&nbsp;Tomasz Kubalczak)
File:Drelów_(slice-Jan_Woreczko_Collection).jpg|Płytka (2,97&nbsp;g) pełen przekrój (''full slice'') z&nbsp;widocznymi żyłkami szokowymi, ziarnami stopu Fe-Ni i&nbsp;nielicznymi chondrami (fot.&nbsp;[[Jan Woreczko]])
File:Drelów_(shock_veins)-MCa.jpg|Okaz '''[20]'''; żyłki szokowe (ang. ''shock veins'') z&nbsp;widocznymi oznakami wietrzenia; widać połyskujące ziarna stopu żelazo-niklu i&nbsp;nieliczne potrzaskane chondry (fot. Marcin Cimała)
File:Drelów_(shock_veins)-KK1.jpg|Fragment okazu '''[23]'''; żyłki szokowe (ang. ''shock veins'') (fot. Kryspin Kmieciak)
File:Drelów_(slickenside)-KK1.jpg|Fragment okazu '''[23]'''; (góra) po prawej skorupa obtopieniowa (ang. ''fusion crust''), po lewej lustro tektoniczne (ang. ''slickenside'') przypominające skorupę obtopieniową drugiego rzędu; (dół) lustro tektoniczne (fot. Kryspin Kmieciak)
File:Drelów_(Andrzej_Owczarzak-slice)-fb.jpg|Skorupa obtopieniowa (ang. ''fusion crust'') i&nbsp;wewnętrzna budowa (fot.&nbsp;Andrzej Owczarzak). W&nbsp;prawym dolnym rogu obrazu widać ciemnoniebieski obiekt! Nie udało się go zidentyfikować, ale być może jest to kryształ halitu (NaCl)?!<ref>za [http://www.woreczko.pl/meteorites/features/Minerals/minerals-Halite.htm woreczko.pl]: '''halit''' (NaCl) – popularna sól kuchenna. W&nbsp;meteorytach występuje w&nbsp;przerostach z&nbsp;sylwinem (KCl). Znaleziony w&nbsp;chondrytach węglistych i&nbsp;aubrytach. W&nbsp;meteorycie Zag występują liczne kryształki halitu (wielkości 0,5–3&nbsp;mm, niekiedy prawidłowo wykształcone) o&nbsp;barwie ciemnoniebieskiej lub purpurowej. Minerał bardzo łatwo rozpuszczalny w&nbsp;wodzie, stąd późno zidentyfikowany w&nbsp;meteorytach – płytki i&nbsp;szlify z&nbsp;meteorytów przygotowuję się niemal zawsze z&nbsp;użyciem wody, która wypłukuje halit z&nbsp;próbki! Często kryształy halitu mają zabarwienie spowodowane niedoskonałością sieci krystalicznej (defekty) wywołane naturalną promieniotwórczością sąsiednich minerałów i&nbsp;promieniowaniem kosmicznym</ref>
File:Drelów_(slices-Tomasz_Aurora)-fb1.jpg|Płytki meteorytu [[Drelów]]. Widać nieliczne zachowane chondry, liczne ziarna stopu Fe-Ni oraz pierwsze oznaki wietrzenia (fot. Tomasz „Aurora” Żywczak)
</gallery>


----

Okaz '''[46]''' i szczegóły jego wyglądu (fot. Marcin Cimała)
<gallery caption="" widths="240px" heights="240px" perrow="3">
File:SN20250218_(93g_Filip_Nikodem)-fb1.jpg|Orientowany okaz 93 g '''[46]'''; znalazca Filip Nikodem
File:Drelów_(fusion_crust)-MCa.jpg|Trzy rodzaje powierzchni okazu pokryte skorupą obtopieniową (ang. ''fusion crust''); regmaglipty; środkowe zdjęcie przedstawia powierzchnię pokrytą skorupą obtopieniową drugiego rzędu
File:Drelów_(fusion_crust_iridescence)-MCb.jpg|Widoczne na skorupie obszary iryzacji (ang. ''iridescence'')<ref>za Wikipedią: '''iryzacja''' (ang. ''iridescence'') – zjawisko optyczne polegające na powstawaniu tęczowych barw w&nbsp;wyniku interferencji światła białego odbitego od przezroczystych lub półprzezroczystych powierzchni składających się z&nbsp;wielu warstw substancji o&nbsp;różnych własnościach optycznych; zjawisko obserwowane na powierzchni minerałów, macicy perłowej, plamach cieczy oraz świeżych żużlach wulkanicznych</ref>
File:Aguas_Zarcas_(fusion_crust_iridescence)-ASU.jpg|Orientowany okaz chondrytu węglistego {{Link-MBD|code=69696|name=Aguas Zarcas}} (fot. ASU); cała tylna powierzchnia okazu wykazuje iryzację (ang. ''iridescence'')
File:Drelów_(roll-over_lip)-MCa.jpg|Na krawędzi dwóch płaszczyzn powierzchni okazu widoczne, tzw. ''roll-over lip'', charakterystyczne dla okazów orientowanych; powierzchnie te różnią się też grubością skorupy obtopieniowej
File:Drelów_(interior)-MCa.jpg|Wewnętrzna budowa meteorytu; widać małe, błyszczące ziarna stopu żelazo-niklu (Fe-Ni), nieregularne ziarenka troilitu (FeS) i&nbsp;delikatne żyłki szokowe (ang. ''shock veins'')
</gallery>


Okazy '''[1]''', '''[7]''' i '''[21]''' w kolekcji Tomasza Jakubowskiego (fot. Tomasz Jakubowski)
<gallery caption="" widths="240px" heights="190px" perrow="3">
File:Drelów_(25g-Tomasz_Jakubowski_collection).jpg|Okaz '''{{Txt2Img|SN20250218_(93g_Maksymilian_Jakubczak)-fb3.jpg|[1]}}''', znalezisko Maksymiliana Jakubczaka; eksponowany w&nbsp;[[PAN Muzeum Ziemi w Warszawie]]
File:Drelów_(93g-Tomasz_Jakubowski_collection).jpg|Okaz '''{{Txt2Img|SN20250218_(25g_Gabriela_Najman)-fb1.jpg|[7]}}''', znalezisko Gabrieli Najman
File:Drelów_(26g-Tomasz_Jakubowski_collection).jpg|Fragment (26,8 g) okazu '''{{Txt2Img|SN20250218_(290g_Kryspin_Kmieciak)-fb1.jpg|[21]}}''', znalezisko Kryspina Kmieciaka; eksponowany w&nbsp;[[Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Wrocławskiego im. Kazimierza Maślankiewicza|Muzeum na Kuźniczej we Wrocławiu]]
</gallery>


----
[https://www.youtube.com/@WGabinecieAstronoma/shorts #WGabinecieAstronoma]
:{|
|<youtube height="250" width="140px">VPEyKM0gV0g</youtube>
[https://www.youtube.com/shorts/VPEyKM0gV0g Meteoryt Drelów{{Kropek}}]
|}


:{|
|<youtube height="240">2Iv-jZTThSE</youtube>
{{Link-YT|v=2Iv-jZTThSE|text=Meteorite DRELÓW fall from 18-02-2025 in Poland 93 grams oriented}}
|<youtube height="240">px5PNl5zDos</youtube>
{{Link-YT|v=px5PNl5zDos|text=Meteoryt Drelów: co kryje w środku?}}
|}

== [[Bibliografia]] ==

* {{Bischoff (2026, Drelów)}}

* {{Błasiak (2026)}}

* {{Szopa (2025)}}

* {{Żmija (2026, Drelów)}}

{{Przypisy}}

== Zobacz również ==

* [[Drelów]] {{SeparatorBull}} [[Drelów/Galerie]]

== Linki zewnętrzne ==

* Wikipedia – [https://pl.wikipedia.org/wiki/Iryzacja Iryzacja]

* YouTube – [https://www.youtube.com/shorts/VPEyKM0gV0g Meteoryt Drelów pod mikroskopem polaryzacyjnym]
* YouTube – W Gabinecie Astronoma: {{Link-YT|v=px5PNl5zDos|text=Meteoryt Drelów: co kryje w środku?}}

* woreczko.pl – [http://www.woreczko.pl/meteorites/features/glossary-FusionCrust.htm Skorupa obtopieniowa (''Fusion crust'', ''fusion rind'')] {{SeparatorBull}} [http://www.woreczko.pl/meteorites/features/glossary-Minerals.htm Minerały w meteorytach (''Meteorite minerals'')] {{SeparatorBull}} [http://www.woreczko.pl/meteorites/features/Minerals/minerals-Halite.htm Halit (''halite'')]